Wykup Sprzedaż opcji przed datą wygaśnięcia

Najlepsi brokerzy opcji binarnych 2020:
  • Binarium
    Binarium

    1 miejsce w rankingu! Najlepszy wybor dla poczatkujacego!
    Bezplatne konto szkoleniowe i demo!
    Bonus za rejestracje!

  • FinMax
    FinMax

    Uczciwy i niezawodny broker! Dobre recenzje!

Contents

Wykup: Sprzedaż opcji przed datą wygaśnięcia

Handel Forex to internetowy biznes, w którym handlujemy walutami obcymi oraz aktywami, bez konieczności faktycznej obecności na rynku. Dokonując prognoz oczekiwanych cen lub wartości aktywów; takich jak złoto lub srebro, dzięki zainwestowanej kwocie możesz uzyskać przychód. Najlepsze w tego rodzaju działalności jest możliwość łatwego kontrolowania jej za pomocą komputera, bez żadnego fizycznego wysiłku. Opcja binarna to jeden z modeli handlowych, który możemy wykorzystać do par różnych walut, np.: Euro/USD, Euro/JPY itd., gdzie inwetycji dokonuje się poprzez opcje put lub call. Wybierasz opcję put, kiedy podejrzewasz że cena obniży się, a call, kiedy spodziewasz się jej wzrostu.

2 dodatkowe opcje

W opcjach binarnych, stoisz przed wyborem daty zamknięcia transakcji, w której zostanie ona zamknięta bez względu na jej wynik. W tradingu binarnym możemy wykorzystać dwie dodatkowe opcje; jedną z nich jest opcja rollover, a druga to wyprzedanie (lub wykupienie) opcji.

Rollover

Rollover daje nam możliwość wydłużenia czasu zamknięcia poprzez dodanie około 30% do zainwestowanej przez nas kwoty; wykorzystujemy ją, kiedy uważamy, że w momencie zamknięcia osiągnięmy stratę.

Wykup opcje

Inną opcją jest sprzedaż naszej transakcji; oznacza to, że jeżeli zainwestowaliśmy 400 złotych z gwarantowanym zwrotem 720 złotych w przypadku wygranej, możemy zamknąć tę transakcję przed czasem, jeżeli naszym zdaniem transakcja do końca czasu zamknięcia zmieni kierunek. W tym przypadku możemy otrzymać kwotę, która może być zbliżona do tej zainwestowanej, lub nawet powyżej tej kwoty, jeżeli nadal jest ona po zielonej stronie (powyżej naszych oczekiwań).

Jeżeli znajduje się ona już na czerwonej stronie i porusza się w kierunku naszej spekulacji, możesz otrzymać nieco mniej niż zainwestowałeś, np. 320 zł z zainwestowanych 400 zł; co mimo, że jest stratą, to udało się nam ocalić pewny procent naszych pieniędzy.

Ta opcja to szansa na ucieczkę przed całkowitą porażką, jednak ma ona swoje wady i zalety.

Zalety:

  • Możesz sprzedać pozycję kiedykolwiek zechcesz, jeżeli poczujesz że poniesiesz stratę.
  • Możesz oszczędzić część pieniędzy, które zainwestowałeś, jeżeli transakcja podąża w kierunku straty
  • Możesz nawet osiągnąć zysk od 1% do 79%, jeżeli podejmiesz odpowiednią decyzję w odpowiednim czasie.
  • Jako początkujący możesz zarobić nieco mniej poprzez kupno pozycji i zamknięcie jej od razu, gdy wkroczy na zieloną strefę, jeżeli nie jesteś pewien efektu końcowego.

Wady:

  • Nie możesz sprzedać opcji po określonym czasie, zazwyczaj na 5 minut przed zamknięciem transakcji.
  • Sprzedanie opcji nie zawsze gwarantuje zwrot 100% zainwestowanych funduszy, czasami otrzymasz mniej niż wpłaciłeś, nawet jeżeli znajdujesz się w zielonej strefie.

Możesz skorzystać z tych opcji nie tylko u brokera HighLow, ale także u IQ Option i wielu innych. Wszyscy brokerzy działający na platformie spot option powinni je obsługiwać (na przykład BDSwiss)

Autor

Więcej o Step

Chciałem założyć firmę i zarabiać pieniądze już w szkole średniej. Gdy na serio zacząłem myśleć o biznesie online, byłem w klasie maturalnej. Nie szło mi jednak zbyt dobrze. Teraz potrafię jednak czerpać zyski z handlu opcjami binarnymi i jest to moje główne zajęcie, dlatego cieszę się, że mogę dzielić się z Tobą swoim doświadczeniem. Wszystkie artykuły

RozdziaЕ‚ 4. Instrumenty rynku finansowego – podstawowy

Zdobywaj wiedzД™ z interaktywnego podrД™cznika o inwestowaniu

Zobacz wykЕ‚ad prof. Krzysztofa Jajugi

ЕљciД…gnij wersjД™В PDF podrД™cznika na swГіj komputer lub telefon

SprawdЕє swojД… wiedzД™ w quizie i przygotuj siД™ do egzaminГіw

EFEKTY KSZTAЕЃCENIA

Po zakończeniu studiowania tego rozdziału, czytelnik powinien umieć:

  • WskazaД‡ rГіЕјnice miД™dzy instrumentem finansowym a papierem wartoЕ›ciowym.
  • WymieniД‡ gЕ‚Гіwne grupy instrumentГіw dЕ‚uЕјnych.
  • PrzedstawiД‡ sposГіb funkcjonowania obligacji.
  • ScharakteryzowaД‡ podstawowe parametry obligacji.
  • OkreЕ›liД‡ pЕ‚atnoЕ›ci z tytuЕ‚u obligacji rГіЕјniД…cych siД™ sposobem oprocentowania.
  • WyjaЕ›niД‡ pojД™cie stopy dochodu obligacji.
  • ScharakteryzowaД‡ dwa podstawowe rodzaje ryzyka inwestycji w obligacje.
  • OmГіwiД‡ podstawowe prawa akcjonariusza.
  • WskazaД‡ rГіЕјnice miД™dzy akcjД… zwykЕ‚Д… i uprzywilejowanД….
  • OmГіwiД‡ podstawowe wskaЕєniki zwiД…zane z akcjami.
  • OmГіwiД‡ jak dziaЕ‚a prawo poboru.
  • OmГіwiД‡ dziaЕ‚anie obligacji zamiennej i warranta.
  • WskazaД‡ rГіЕјnice miД™dzy otwartym i zamkniД™tym funduszem inwestycyjnym.
  • ObliczyД‡ dochГіd z inwestycji w opcjД™ na przykЕ‚adzie opcji na WIG20.
  • ObliczyД‡ dochГіd z inwestycji w kontrakt futures na przykЕ‚adzie futures na WIG20.
  • PrzedstawiД‡ zagadnienie dЕєwigni przy inwestowaniu w instrument pochodny.

WykЕ‚ad wideo

PodrД™cznik multimedialny

4.1. PojД™cie instrumentu finansowego i papieru wartoЕ›ciowego

4.1.1. Co to jest instrument finansowy i papier wartoЕ›ciowy?

Na poczД…tku przedstawimy podstawowe pojД™cia zwiД…zane z inwestycjami finansowymi. Takim pojД™ciem jest instrument finansowy, ktГіry jest przedmiotem inwestycji finansowej.

Instrument finansowy jest to kontrakt miД™dzy dwoma stronami, ktГіry okreЕ›la prawa lub zobowiД…zania obu stron, ktГіre to prawa lub zobowiД…zania determinujД… pЕ‚atnoЕ›ci (z reguЕ‚y przyszЕ‚e) dokonywane przez obie strony.

Najlepsi brokerzy opcji binarnych 2020:
  • Binarium
    Binarium

    1 miejsce w rankingu! Najlepszy wybor dla poczatkujacego!
    Bezplatne konto szkoleniowe i demo!
    Bonus za rejestracje!

  • FinMax
    FinMax

    Uczciwy i niezawodny broker! Dobre recenzje!

Jako jeden z najprostszych przykładów instrumentu finansowego możemy podać kredyt bankowy. Jest to instrument finansowy, gdyż jest to kontrakt między bankiem (kredytodawcą) a klientem banku (kredytobiorcą), określający zobowiązania obu stron. Bank przyjmuje zobowiązanie udzielenia kredytu klientowi przez dokonanie na jego rzecz płatności, zaś kredytobiorca jest zobowiązany zwrócić kwotę kredytu oraz zapłacić odsetki od kredytu.

SzczegГіlnym przypadkiem instrumentu finansowego jest papier wartoЕ›ciowy. Jest nim taki instrument finansowy, ktГіry speЕ‚nia formalne warunki papieru wartoЕ›ciowego. Oznacza to, Ејe kaЕјdy papier wartoЕ›ciowy jest instrumentem finansowym. Jednak nie kaЕјdy instrument finansowy jest papierem wartoЕ›ciowym, nie jest nim na przykЕ‚ad kredyt bankowy.

Nazwa „papier wartościowy” jest to termin ukształtowany historycznie. Papier wartościowy wiele lat temu miał w istocie charakter materialny, był to dokument papierowy. Przekazanie tego papierowego dokumentu innej osobie oznaczało zmianę posiadacza papieru wartościowego. Dzisiaj praktycznie wszystkie papiery wartościowe (i inne instrumenty finansowe) mają formę niematerialną, co oznacza, że o tym, kto jest posiadaczem papieru wartościowego decyduje zapis w systemie informatycznym, w którym prowadzona jest ewidencja papierów wartościowych.

ZarГіwno instrument finansowy, jak i papier wartoЕ›ciowy, okreЕ›lone sД… formalnie w polskim prawie. Reguluje to ustawa z 29 lipca 2005 o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jednolity z 9 listopada 2020, Dziennik Ustaw 2020, poz. 2286).

Nie wchodzД…c w szczegГіЕ‚y dotyczД…ce konkretnych grup papierГіw wartoЕ›ciowych, ustawa podaje rГіЕјne grupy instrumentГіw finansowych, ktГіre uwaЕјane sД… za papiery wartoЕ›ciowe, ale dopuszcza rГіwnieЕј moЕјliwoЕ›Д‡ zakwalifikowania do papierГіw wartoЕ›ciowych innych rodzajГіw instrumentГіw finansowych.

W dalszej części nie zajmujemy się prawnymi kwestiami związanymi z klasyfikacją instrumentów finansowych. Zamiast tego przedstawimy najważniejsze instrumenty finansowe, które mogą być przedmiotem inwestycji inwestora (również indywidualnego).

Istnieje co najmniej kilka grup instrumentГіw finansowych. NajwaЕјniejsze z nich to:

  • instrumenty dЕ‚uЕјne;
  • instrumenty udziaЕ‚owe;
  • instrumenty pochodne.

SД… one szczegГіЕ‚owo omawiane w dalszej czД™Е›ci tego rozdziaЕ‚u. RГіwnieЕј tam podane sД… okreЕ›lenia tych instrumentГіw finansowych.

4.1.2. Co to jest rynek finansowy i na jakie siД™ dzieli segmenty?

Inwestycje finansowe dokonywane sД… na rynku finansowym. Wynika z tego nastД™pujД…ce okreЕ›lenie.

Rynek finansowy jest to rynek, na ktГіrym dokonuje siД™ transakcji instrumentami finansowymi.

Rynek finansowy dzieli siД™ na rГіЕјne segmenty. Z punktu widzenia inwestowania najwaЕјniejszy segment to rynek kapitaЕ‚owy. Jest to rynek, na ktГіrym dokonuje siД™ transakcji instrumentami dЕ‚uЕјnymi lub udziaЕ‚owymi, ktГіre sД… z reguЕ‚y instrumentami dЕ‚ugoterminowymi, co oznacza, Ејe horyzont inwestycji w te instrumenty wynosi czД™sto co najmniej rok.

Innym segmentem, na którym można dokonywać inwestycji finansowych, jest rynek instrumentów pochodnych, jednak inwestycje na tym rynku wymagają większej wiedzy i doświadczenia.

Innym podziaЕ‚em rynku finansowego, w szczegГіlnoЕ›ci rynku kapitaЕ‚owego, jest podziaЕ‚ na rynek pierwotny i rynek wtГіrny.

Rynek pierwotny jest to rynek, na ktГіrym podmiot, dokonujД…cy emisji instrumentu finansowego sprzedaje go pierwszemu posiadaczowi. Rynek wtГіrny jest to rynek, na ktГіrym przeprowadzane sД… transakcje juЕј wyemitowanymi na rynku pierwotnym instrumentami finansowymi. PrzykЕ‚adem rynku wtГіrnego jest dowolna gieЕ‚da papierГіw wartoЕ›ciowych, w tym GieЕ‚da PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie.

4.2. Instrument dЕ‚uЕјny

4.2.1. Co to jest instrument dЕ‚uЕјny?

Instrumenty dłużne są jedną z podstawowych grup instrumentów finansowych, które to instrumenty mogą być przedmiotem inwestycji inwestora, w szczególności inwestora indywidualnego.

Zasada dziaЕ‚ania instrumentu dЕ‚uЕјnego jest nastД™pujД…ca:

  • instrument dЕ‚uЕјny jest emitowany na rynku finansowym przez pewien podmiot (np. Skarb PaЕ„stwa, czy teЕј przedsiД™biorstwo), przy czym instrument ten ma okreЕ›lonД… wartoЕ›Д‡ nominalnД… oraz termin wykupu;
  • inwestor nabywa instrument dЕ‚uЕјny na rynku pierwotnym lub wtГіrnym;
  • w przypadku instrumentГіw dЕ‚uЕјnych, w ktГіrych wystД™pujД… odsetki, inwestor otrzymuje je przez caЕ‚y okres, w ktГіrym jest posiadaczem tego instrumentu;
  • inwestor ma dwie moЕјliwoЕ›ci:

a) sprzedaż tego instrumentu przed terminem wykupu na rynku wtórnym – cena sprzedaży kształtuje się na rynku;

b) trzymanie tego instrumentu do terminu wykupu i otrzymanie od emitenta wartoЕ›ci nominalnej instrumentu dЕ‚uЕјnego.

Jak wynika z tego, instrument dłużny posiada dwie podstawowe charakterystyki, którymi są: wartość nominalna oraz termin wykupu. Wartość nominalna, po pierwsze, jest płacona przez emitenta posiadaczowi w terminie wykupu, po drugie, określa – gdy występują – odsetki płacone okresowe przez emitenta posiadaczowi instrumentu dłużnego (czyli inwestorowi). Termin wykupu określa, jak długo funkcjonuje instrument dłużny. W dniu będącym terminem wykupu instrument dłużny „jest wykupywany” przez emitenta.

Z powyższego opisu wynika, że emitent instrumentu dłużnego jest dłużnikiem posiadacza tego instrumentu. Z kolei posiadacz instrumentu dłużnego jest wierzycielem emitenta. Emitentami instrumentów dłużnych mogą być następujące podmioty: Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy), przedsiębiorstwa, banki, bank centralny itd.

W ramach instrumentów dłużnych wyróżnić można dwie duże klasy. Jedną klasę stanowią instrumenty rynku pieniężnego. Były one wymienione powyżej – jako rodzaj instrumentów finansowych – przy prezentacji fragmentu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Instrumenty rynku pieniężnego są to instrumenty dłużne o krótkim terminie wykupu, od jednego dnia do 52 tygodni (a więc poniżej roku). Z uwagi na to, że występują one na rynku pieniężnym, na którym obrót jest dokonywany między bankiem centralnym i bankami komercyjnymi, a także między samymi bankami komercyjnymi, instrumenty rynku pieniężnego zazwyczaj nie są bezpośrednim przedmiotem inwestycji indywidualnych inwestorów (są pewne wyjątki, np. certyfikat depozytowy). Z tego powodu nie zajmujemy się nimi w dalszej części rozdziału.

4.2.2. Co to jest obligacja?

DrugД… klasД™ instrumentГіw dЕ‚uЕјnych stanowiД… obligacje.

Obligacja jest to instrument finansowy, w ktГіrym emitent obligacji jest dЕ‚uЕјnikiem posiadacza obligacji (zwanego obligatariuszem) i zobowiД…zuje siД™ do wykupu tej obligacji, polegajД…cego na zapЕ‚aceniu wartoЕ›ci nominalnej obligacji oraz (gdy wystД™pujД…) odsetek.

Formalne okreЕ›lenie obligacji jest w ustawie z 15 stycznia 2020 o obligacjach (tekst jednolity z 6 marca 2020, Dziennik Ustaw 2020, poz. 483).

Podstawowi emitenci obligacji to: Skarb PaЕ„stwa (obligacje skarbowe), jednostki samorzД…du terytorialnego, przede wszystkim gminy (obligacje gminne), przedsiД™biorstwa (obligacje przedsiД™biorstw, zwane rГіwnieЕј korporacyjnymi) oraz banki. Podmiot emitujД…cy obligacje, a wiД™c zaciД…gajД…cy dЕ‚ug, czД™sto czyni to w okreЕ›lonym celu. Obligacje skarbowe emitowane sД… w celu pokrycia deficytu budЕјetowego, obligacje gminne w celu sfinansowania przedsiД™wziД™cia uЕјytecznoЕ›ci publicznej, obligacje przedsiД™biorstw w celu sfinansowania kolejnej inwestycji rzeczowej (na przykЕ‚ad wdroЕјenia nowej technologii).

4.2.3. Jakie sД… podstawowe charakterystyki obligacji?

Obligacja okreЕ›lana jest za pomocД… nastД™pujД…cych charakterystyk:

  • wartoЕ›Д‡ nominalna – jest to wartoЕ›Д‡, od ktГіrej nalicza siД™ odsetki i ktГіra jest pЕ‚acona obligatariuszowi w terminie wykupu;
  • termin wykupu – jest to termin, po upЕ‚ywie ktГіrego dЕ‚ug powinien byД‡ spЕ‚acony;
  • oprocentowanie (czasem nazywane kuponami) – jest to stopa procentowa okreЕ›lajД…ca wielkoЕ›Д‡ odsetek wypЕ‚acanych obligatariuszowi; stopa ta wyraЕјona jest w skali roku;
  • terminy pЕ‚acenia odsetek – zaleЕјД… one od tego, jak czД™sto emitent wypЕ‚aca odsetki, zazwyczaj jest to raz w roku, raz na pГіЕ‚ roku, bД…dЕє raz na kwartaЕ‚, okres ten nazywa siД™ okresem odsetkowym.

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјmy przykЕ‚adowД… obligacjД™ w dniu 15 maja 2020. Jej charakterystyki sД… nastД™pujД…ce:
wartość nominalna – 1000 złotych,
termin wykupu – 14 maja 2022,
oprocentowanie – 4% (w skali rocznej),
terminy pЕ‚atnoЕ›ci odsetek: 14 maja 2020, 14 maja 2021, 14 maja 2022.
Oznacza to, Ејe odsetki tej trzyletniej obligacji wynoszД… 40 zЕ‚otych co roku. Posiadacz obligacji (obligatariusz) otrzyma od emitenta nastД™pujД…ce pЕ‚atnoЕ›ci:
14 maja 2020 – 40 złotych (odsetki);
14 maja 2021 – 40 złotych (odsetki);
14 maja 2022 – 1040 złotych (wartość nominalna plus odsetki).

Przedstawiony przykład ilustrował sytuację, w której inwestor (obligatariusz) zatrzymuje obligację do terminu wykupu. Możliwa jest też sytuacja, w której inwestor decyduje się sprzedać obligację przed terminem wykupu na rynku wtórnym. Wtedy nie można określić dokładnie płatności, jaką inwestor otrzyma w momencie zakończenia inwestycji, gdyż nie jest dziś znana przyszła cena obligacji na rynku wtórnym.

Co początkujący inwestor powinien wiedzieć o obligacjach?

4.2.4. Jakie sД… podstawowe rodzaje obligacji?

PowyЕјej przedstawiony przykЕ‚ad dotyczyЕ‚ bardzo prostej obligacji. Na rynku wystД™puje wiele rГіЕјnych rodzajГіw obligacji. Jednym z podstawowych kryteriГіw podziaЕ‚u jest oprocentowanie obligacji. WedЕ‚ug tego kryterium wyrГіЕјniamy:

  • obligacje o staЕ‚ym oprocentowaniu;
  • obligacje o zmiennym oprocentowaniu, wЕ›rГіd ktГіrych moЕјna dodatkowo wyrГіЕјniД‡ obligacje indeksowane;
  • obligacje zerokuponowe.

Obligacja o staЕ‚ym oprocentowaniu to taka, w ktГіrej oprocentowanie jest staЕ‚e i znane. Pozwala to na dokЕ‚adne okreЕ›lenie wszystkich pЕ‚atnoЕ›ci z tytuЕ‚u posiadania obligacji juЕј w momencie jej zakupu.

PRZYKЕЃAD

Jako przykЕ‚ad rozwaЕјmy rzeczywistД… obligacjД™. Jest to dwuletnia obligacja emitowana przez nasz Skarb PaЕ„stwa, o symbolu DOS1220. Pierwszy dzieЕ„ jej emisji to 1 grudnia 2020. Jej wartoЕ›Д‡ nominalna wynosi 100 zЕ‚otych, oprocentowanie 2,1% (w skali rocznej). Posiadacz obligacji otrzymuje zatem odsetki rГіwne 2,10 zЕ‚ w kaЕјdym roku. Przy tym konstrukcja tej obligacji jest taka, Ејe caЕ‚oЕ›Д‡ odsetek wypЕ‚acana jest dopiero w terminie wykupu, czyli za dwa lata (1 grudnia 2020). Oznacza to, Ејe posiadacz obligacji otrzyma 104,24 zЕ‚ote. Kwota ta wynika z nastД™pujД…cego obliczenia:
100 zЕ‚ (wykup nominaЕ‚u) + 2,10 zЕ‚ (odsetki za pierwszy rok) + 2,10 zЕ‚ (odsetki za drugi rok) + 0,04 zЕ‚ (kwota wynikajД…ca z zainwestowania odsetek za pierwszy rok na kolejny rok).

Kolejny przykЕ‚ad to hipotetyczna obligacja, o wiД™kszej czД™stoЕ›ci pЕ‚acenia odsetek.

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјmy czteroletniД… obligacjД™ o staЕ‚ym oprocentowaniu w dniu 12 lutego 2020. Jej charakterystyki sД… nastД™pujД…ce:
wartość nominalna – 1000 złotych,
termin wykupu – 11 lutego 2023,
oprocentowanie – 5% (w skali rocznej),
terminy pЕ‚atnoЕ›ci odsetek: co pГіЕ‚ roku.
Oznacza to, Ејe odsetki tej czteroletniej obligacji wynoszД… 25 zЕ‚otych (2,5% w skali pГіЕ‚ roku). Posiadacz obligacji (obligatariusz) otrzyma od emitenta tД™ kwotД™ w kaЕјdy z kolejnych dni: 11 sierpnia 2020, 11 lutego 2020, 11 sierpnia 2020, 11 lutego 2021, 11 sierpnia 2021, 11 lutego 2022, 11 sierpnia 2022, 11 lutego 2023. Ponadto otrzyma w dniu wykupu (11 lutego 2023) 1000 zЕ‚otych.

Obligacja o zmiennym oprocentowaniu to taka, w ktГіrej oprocentowanie zmienia siД™ w terminach pЕ‚acenia odsetek. Jest ono zaleЕјne od pewnej stopy odniesienia (stopy referencyjnej). StopД… tД… czД™sto jest przeciД™tna stopa oprocentowania kredytГіw na rynku miД™dzybankowym. W Polsce jest to stopa WIBOR (Warsaw Inter Bank Offered Rate), w strefie euro jest to EURIBOR (EURo Inter Bank Offered Rate), zaЕ› na rynku londyЕ„skim jest to LIBOR (London Inter Bank Offered Rate). W kaЕјdym terminie pЕ‚acenia odsetek znana jest wartoЕ›Д‡ stopy referencyjnej. Pozwala to na okreЕ›lenie odsetek za przypadajД…cy nastД™pny okres odsetkowy. Odsetki za nastД™pne okresy w tym terminie nie sД… znane dokЕ‚adnie, gdyЕј sД… zaleЕјne od wartoЕ›ci stopy odniesienia, ktГіra wystД…pi na poczД…tku kaЕјdego kolejnego okresu odsetkowego. Ilustruje to kolejny przykЕ‚ad.

PRZYKЕЃAD

Jako przykład rozważmy rzeczywistą obligację. Jest to trzyletnia obligacja emitowana przez nasz Skarb Państwa, o symbolu TOZ1221. Pierwszy dzień jej emisji to 1 grudnia 2020. Jej wartość nominalna wynosi 100 złotych, oprocentowanie zależy od stopy WIBOR 6M, przy czym odsetki płacone są co kwartał. Oprocentowanie obligacji w pierwszym półroczu wynosi 2,2%. Oznacza to, że w pierwszych dwóch kwartałach odsetki wynoszą 0,55 zł i są wypłacane w dwóch terminach: 1 marca 2020 i 1 czerwca 2020. Kolejne odsetki, wypłacane w kolejnych kwartałach (1 września 2020 itd.) zależą od stopy WIBOR 6M na początku danego okresu odsetkowego. W terminie wykupu obligatariusz otrzyma 100 zł – jest to wartość nominalna tej obligacji.

Kolejny przykЕ‚ad to hipotetyczna obligacja.

PRZYKЕЃAD

Rozważmy dwuletnią obligację w dniu 12 marca 2020. Obligacja ma wartość nominalną 1000 złotych oraz oprocentowanie zmienne, określone jako L+1%, gdzie L jest to stopa odniesienia (referencyjna). Obecnie stopa ta wynosi 3%. Odsetki płacone są w okresach półrocznych. Oznacza to, że obligatariusz otrzyma za pół roku dokładnie 20 złotych (3% + 1% = 4% w skali rocznej, czyli 2% w skali półrocznej). Nie są natomiast znane płatności w następnych półroczach. Jeśli za pół roku stopa odniesienia wynosić będzie 4%, wówczas płatność, którą obligatariusz otrzyma za rok, wynosi 25 złotych (4% + 1% = 5% w skali rocznej, czyli 2,5% w skali półrocznej).

W ramach obligacji o zmiennym oprocentowaniu możemy wyróżnić jako odrębną grupę obligacje indeksowane. Obligacja indeksowana to taka, w której oprocentowanie za dany okres zależy od wartości pewnego indeksu, który nie jest stopą z rynku finansowego (właśnie z tego powodu stanowią one osobną grupę). Z reguły tym indeksem jest stopa inflacji. Przy tym pod uwagę często brana jest stopa inflacji w okresie poprzedzającym okres odsetkowy – wtedy oprocentowanie jest znane. Może się również zdarzyć, że pod uwagę bierze się stopę inflacji w danym okresie odsetkowym – wtedy oprocentowanie nie jest znane na początku tego okresu odsetkowego, lecz dopiero na końcu. Działanie obligacji indeksowanej ilustruje kolejny przykład.

PRZYKЕЃAD

Jako przykЕ‚ad rozwaЕјmy rzeczywistД… obligacjД™. Jest to czteroletnia obligacja indeksowana emitowana przez nasz Skarb PaЕ„stwa, o symbolu COI1222. Pierwszy dzieЕ„ jej emisji to 1 grudnia 2020. Jej wartoЕ›Д‡ nominalna wynosi 100 zЕ‚, oprocentowanie zaleЕјy od stopy inflacji, przy czym odsetki pЕ‚acone sД… raz w roku. Oprocentowanie obligacji w pierwszym roku wynosi 2,4%. Oznacza to, Ејe w pierwszym roku odsetki wynoszД… 2,40 zЕ‚ i sД… wypЕ‚acane 1 grudnia 2020. Kolejne pЕ‚atnoЕ›ci odsetek sД… uzaleЕјnione od stopy inflacji (1,15%) i okreЕ›lone sД… jako stopa inflacji plus 1,25%. W terminie wykupu wypЕ‚acana jest teЕј wartoЕ›Д‡ nominalna, czyli 100 zЕ‚.

Obligacja zerokuponowa to taka, w ktГіrej nie jest pЕ‚acone oprocentowanie. Obligatariusz w terminie wykupu otrzymuje sumД™ rГіwnД… wartoЕ›ci nominalnej. Cena takiej obligacji w okresie jej funkcjonowania jest niЕјsza niЕј wartoЕ›Д‡ nominalna. MГіwimy, Ејe obligacja jest sprzedawana z dyskontem.

PRZYKЕЃAD

Obligacja ma termin wykupu 2 lata, wartoЕ›Д‡ nominalnД… 1000 zЕ‚, jest to obligacja zerokuponowa. Oznacza to, Ејe obligatariusz po dwГіch latach, w terminie wykupu, otrzyma 1000 zЕ‚. Obecnie cena tej obligacji wynosi 920 zЕ‚otych, czyli dyskonto wynosi 80 zЕ‚otych.

4.2.5. Jakie sД… moЕјliwe przypadki inwestycji w obligacje?

Inwestor, ktГіry inwestuje w obligacje, ma do czynienia z czterema moЕјliwymi przypadkami:

  • zakup obligacji na rynku pierwotnym po cenie emisyjnej i przetrzymanie obligacji do terminu wykupu;
  • zakup obligacji na rynku pierwotnym po cenie emisyjnej i sprzedaЕј obligacji na rynku wtГіrnym przed terminem wykupu;
  • zakup obligacji na rynku wtГіrnym i przetrzymanie obligacji do terminu wykupu;
  • zakup obligacji na rynku wtГіrnym i sprzedaЕј obligacji na rynku wtГіrnym przed terminem wykupu.

Transakcje na rynku wtórnym mają miejsce po cenach rynkowych, które są znane dopiero w momencie transakcji. Transakcja na rynku pierwotnym ma miejsce po cenie emisyjnej, która jest znana wcześniej. Zakup obligacji na rynku pierwotnym może mieć miejsce nie tylko w pierwszym dniu emisji, lecz w określonym przedziale czasowym, np. w ciągu miesiąca. Jednak wtedy zapłacona cena to cena powiększona o odsetki, które narosły od pierwszego dnia emisji. Podobna zasada występuje w przypadku nabywania obligacji na rynku wtórnym w terminach różnych od dni, w których wypłacane są odsetki. W takim przypadku cena płacona za obligację – tzw. cena rozliczeniowa, określona jest według następującej zasady:

  • pomnoЕјenie kursu rynkowego obligacji przez wartoЕ›Д‡ nominalnД… obligacji;
  • dodanie do tak otrzymanej liczby wartoЕ›ci narosЕ‚ych odsetek.

Kurs rynkowy obligacji jest notowany na rynku jako procent wartoЕ›ci nominalnej. Z kolei narosЕ‚e odsetki oblicza siД™ (zazwyczaj) nastД™pujД…co:

  • dzieli siД™ liczbД™ dni, ktГіre upЕ‚ynД™Е‚y od ostatniej pЕ‚atnoЕ›ci odsetek (lub od dnia emisji, jeЕ›li nabycie ma miejsce na rynku pierwotnym) przez liczbД™ dni w roku;
  • obliczona wartoЕ›Д‡ jest mnoЕјona przez oprocentowanie obligacji a nastД™pnie przez wartoЕ›Д‡ nominalnД… obligacji.

DziaЕ‚anie tych zasad ilustruje poniЕјszy przykЕ‚ad.

PRZYKЕЃAD

Dana jest obligacja, w ktГіrej odsetki pЕ‚acone sД… w okresach pГіЕ‚rocznych, 10 marca i 10 wrzeЕ›nia. WartoЕ›Д‡ nominalna tej obligacji wynosi 1000 zЕ‚otych, oprocentowanie 5%, a jej kurs (wyraЕјony w procentach wartoЕ›ci nominalnej) w dniu 20 maja wynosi 97,51. Od 10 marca do 20 maja upЕ‚ynД™Е‚y 71 dni. Wynika z tego, Ејe wartoЕ›Д‡ narosЕ‚ych odsetek wynosi:
(71/365) x 0,05 x 1000 zЕ‚ = 9,73 zЕ‚
Na tej podstawie obliczymy cenД™ rozliczeniowД… obligacji:
0,9751 x 1000 zЕ‚ + 9,73 zЕ‚ = 984,83 zЕ‚

Pewnym rodzajem obligacji jest list zastawny. Jest to instrument dЕ‚uЕјny rynku kapitaЕ‚owego, ktГіry emitowany jest zazwyczaj przez bank (w Polsce jest to bank hipoteczny). WaЕјnД… cechД… listu zastawnego jest to, iЕј jest on zabezpieczony aktywami emitenta. Podstawowym rodzajem listu zastawnego jest hipoteczny list zastawny, ktГіrego zabezpieczeniem jest nieruchomoЕ›Д‡.

4.2.6. Co to jest stopa dochodu (stopa rentownoЕ›ci) obligacji?

Jak wiadomo, w inwestycjach istotne sД… dwa parametry, sД… nimi dochГіd i ryzyko. SzczegГіЕ‚owe omГіwienie tych parametrГіw zawarte jest w innym rozdziale. Tutaj jedynie skrГіtowo przedstawimy te parametry w odniesieniu do obligacji. DochГіd z inwestycji w obligacje mierzony jest za pomocД… stopy dochodu, inaczej zwanej stopД… rentownoЕ›ci. Jak wynika z poprzednich rozwaЕјaЕ„, dochГіd z obligacji pochodzi z trzech ЕєrГіdeЕ‚:

  • pЕ‚atnoЕ›ci odsetkowych;
  • reinwestowania tych pЕ‚atnoЕ›ci (jeЕ›li taka operacja ma miejsce);
  • rГіЕјnicy miД™dzy cenД… sprzedaЕјy obligacji a cenД… zakupu obligacji.

W przypadku trzymania obligacji do terminu wykupu cena sprzedaЕјy jest to po prostu wartoЕ›Д‡ nominalna obligacji, pЕ‚acona przez emitenta przy wykupie.

Informacja o oczekiwanych stopach dochodu rГіЕјnych obligacji zawarta jest w rГіЕјnych serwisach informacyjnych. PrzykЕ‚adowe informacje o rentownoЕ›ci obligacji skarbowych niektГіrych krajГіw przedstawione sД… w tabeli 4.1.

Tabela 4.1. Stopy dochodu (rentownoЕ›ci) obligacji skarbowych w % (informacje z 21 grudnia 2020)

AUSTRALIA 10Y BOND YIELD

CHINA 10Y BOND YIELD

POLAND 10Y BOND YIELD

GERMANY 10Y BOND YIELD

INDONESIA 10Y BOND YIELD

RUSSIA 10Y BOND YIELD

TURKEY 10Y BOND YIELD

US 10Y BOND YIELD

W powyższej tabeli zwrot „bond yield” oznacza właśnie stopę dochodu (rentowności) obligacji. Prawie wszystkie obligacje mają termin wykupu 10 lat (jest to standardowy termin wykupu przy analizie obligacji skarbowych).

4.2.7. Jakie ryzyko wystД™puje przy inwestowaniu w obligacje?

Inwestowanie w obligacje, podobnie jak inne rodzaje inwestycji, obarczone jest pewnym ryzykiem. Ryzyko jest tu rozumiane jako moЕјliwoЕ›Д‡ uzyskania stopy dochodu rГіЕјniД…cej siД™ od oczekiwanej stopy dochodu. Inwestora zazwyczaj interesuje to, czy jest zagroЕјenie, Ејe uzyskana przez niego stopa dochodu bД™dzie niЕјsza od oczekiwanej stopy dochodu.

W przypadku obligacji sД… dwie podstawowe sytuacje, w ktГіrych pojawia siД™ wspomniane zagroЕјenie.

Pierwsza sytuacja wynika z tzw. ryzyka niedotrzymania warunkГіw przez emitenta. Niedotrzymanie warunkГіw oznacza, Ејe emitent nie pЕ‚aci naleЕјnych odsetek i (lub) nie dokonuje pЕ‚atnoЕ›ci wartoЕ›ci nominalnej obligacji w terminie wykupu.

Obligacje rГіЕјniД… siД™ poziomem ryzyka niedotrzymania warunkГіw. NajniЕјszym ryzykiem charakteryzujД… siД™ obligacje skarbowe. Tabela 4.1 wskazuje na to, Ејe wyЕјsze stopy rentownoЕ›ci stanowiД…ce premiД™ za ryzyko, dotyczД… krajГіw, ktГіre charakteryzujД… siД™ mniejszД… wiarygodnoЕ›ciД… (Indonezja, Rosja, Turcja).

Najwyższym ryzykiem niedotrzymania warunków charakteryzują się obligacje przedsiębiorstw. Znane są (wcale nie jednostkowe) przypadki niedotrzymania warunków przez przedsiębiorstwa, choćby ostatnio przez spółkę GetBack S.A.

Często pomocnym narzędziem w ocenie ryzyka niedotrzymania warunków może być rating emitenta.

Rating jest to ocena wiarygodności emitenta, czyli tego, jakie są szanse, że dokona płatności odsetkowych oraz wykupu obligacji. Rating przygotowany jest przez agencje ratingowe. Najbardziej renomowane są trzy agencje ratingowe: Standard and Poor’s, Moody’s i Fitch Ratings.

Rating oznaczany jest kombinacją liter i czasem cyfr. W przypadku Standard and Poor’s najwyższy poziom wiarygodności to AAA, potem AA+ itd.. Jako przykład, warto porównać rating dla czterech krajów, określony przez Standard and Poor’s:

Stany Zjednoczone: AA+, Polska: A-, Rosja: BBB-, Turcja: B+.

Jak widać rating jest odzwierciedlony w stopach rentowności obligacji (tabela 4.1).

Innym rodzajem ryzyka, które się pojawia przy inwestowaniu w obligacje jest tzw. ryzyko stopy procentowej. Występuje ono w sytuacji, w której inwestor, posiadający obligację o stałym oprocentowaniu lub obligację zerokuponową zamierza sprzedać tę obligację przed terminem wykupu na rynku wtórnym. Cena sprzedaży jest znana w momencie dokonywania transakcji. Przy czym podstawowa zasada jest następująca:

Wzrost stГіp procentowych na rynku (np. wywoЕ‚any wzrostem inflacji) powoduje spadek cen obligacji (o staЕ‚ym oprocentowaniu i zerokuponowych).

JeЕ›li natomiast chodzi o obligacje o zmiennym oprocentowaniu, to sytuacja jest inna, mianowicie cena tej obligacji po wypЕ‚acie kolejnych odsetek rГіwna jest wartoЕ›ci nominalnej obligacji.

Czym siД™ rГіЕјni rynek pierwotny od wtГіrnego?

4.3. Akcja

4.3.1. Co to jest akcja?

Akcja jest zaliczana do instrumentów udziałowych. Jest to kolejna podstawowa grupa instrumentów finansowych, które mogą być przedmiotem inwestycji inwestora, w szczególności inwestora indywidualnego. Akcja jest to podstawowy instrument rynku kapitałowego. Jest emitowana przez spółkę akcyjną.

Inne rodzaje spółek (na przykład spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) emitują udziały. W dalszej części rozdziału zajmujemy się jedynie akcjami, którymi można obracać na giełdzie papierów wartościowych.

W przeciwieństwie do obligacji, która jest emitowana na pewien okres, akcja jest emitowana bezterminowo. Inwestor, który zamierza nabyć akcje pewnej spółki, ma dwie możliwości:

  • kupiД‡ akcjД™ na rynku pierwotnym po cenie emisyjnej, w momencie emisji;
  • kupiД‡ akcjД™ na rynku wtГіrnym (na gieЕ‚dzie), po cenie rynkowej.

Akcje są emitowane w celu pozyskania środków niezbędnych do sfinansowania inwestycji rzeczowych przeprowadzanych przez spółkę akcyjną. Jeśli akcje są emitowane w ofercie publicznej (potocznie nazywanej: oferta na rynku publicznym) po raz pierwszy przez spółkę, wtedy stosowana jest nazwa „pierwsza oferta publiczna” (po angielsku Initial Public Offering, IPO).

Akcjonariusz jest wspГіЕ‚wЕ‚aЕ›cicielem spГіЕ‚ki akcyjnej. JeЕ›li na przykЕ‚ad spГіЕ‚ka akcyjna wyemitowaЕ‚a 100 tysiД™cy akcji, zaЕ› inwestor kupiЕ‚ 200 akcji, oznacza to, Ејe jego udziaЕ‚ we wЕ‚asnoЕ›ci spГіЕ‚ki wynosi 0,2%.

4.3.2. Jakie prawa posiada akcjonariusz?

Z posiadaniem akcji wiД…ЕјД… siД™ dwa podstawowe rodzaje uprawnieЕ„. Pierwszy rodzaj to prawo do wpЕ‚ywania na funkcjonowanie spГіЕ‚ki akcyjnej. Zazwyczaj jest ono realizowane poЕ›rednio poprzez poniЕјsze prawa:

  • prawo gЕ‚osu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy;
  • prawo kontroli zarzД…dzania spГіЕ‚kД….

Drugi rodzaj uprawnienia to prawo do czerpania poЕјytkГіw z posiadania akcji, czyli w szczegГіlnoЕ›ci:

  • prawo do dywidendy, inaczej: prawo do udziaЕ‚u w zyskach spГіЕ‚ki;
  • prawo poboru, czyli prawo do zakupu akcji nowej emisji;
  • prawo udziaЕ‚u w masie likwidacyjnej;

Teraz krГіtko przedstawimy te prawa.

Prawo gЕ‚osu na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy

Akcjonariusze sД… wЕ‚aЕ›cicielami spГіЕ‚ki akcyjnej i to wЕ‚aЕ›nie oni podejmujД… najwaЕјniejsze decyzje w spГіЕ‚ce, takie jak: wybГіr Rady Nadzorczej, wielkoЕ›Д‡ dywidendy, zatwierdzenie rocznego sprawozdania finansowego, a takЕјe inne strategiczne decyzje, na przykЕ‚ad o poЕ‚Д…czeniu z innД… spГіЕ‚kД…. Podstawowym organem w spГіЕ‚ce jest Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy (WZA). Posiadacze akcji zwykЕ‚ych majД… prawo gЕ‚osu na posiedzeniu Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy. KaЕјdy akcjonariusz otrzymuje tyle gЕ‚osГіw, ile posiada akcji. WyjД…tkiem sД… akcje uprzywilejowane co do gЕ‚osu (kaЕјdej takiej akcji przypada wtedy wiД™cej niЕј 1 gЕ‚os na WZA) lub akcje nieme (akcje niedajД…ce prawa gЕ‚osu na WZA).

OprГіcz Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy podstawowymi organami spГіЕ‚ki akcyjnej sД…:

  • Rada Nadzorcza, ktГіra nadzoruje pracД™ ZarzД…du SpГіЕ‚ki i podejmuje decyzje, do ktГіrych jest uprawniona;
  • ZarzД…d SpГіЕ‚ki, ktГіry zarzД…dza bieЕјД…cД… dziaЕ‚alnoЕ›ciД… spГіЕ‚ki.

Prawo kontroli zarzД…dzania spГіЕ‚kД…

Akcjonariusze są właścicielami spółki akcyjnej, a zatem jest oczywiste, że muszą mieć możliwość nadzoru. Mogą to uczynić pośrednio poprzez wybór swoich reprezentantów w Radzie Nadzorczej.

Prawo do dywidendy

Duża część spółek akcyjnych osiąga zyski ze swojej działalności. Są one efektem tego, że przychody z działalności spółki są wyższe od kosztów jej działalności w danym okresie – z reguły rozważa się okres jednego roku. Po zapłaceniu podatków, odsetek od zaciągniętych kredytów i innych zobowiązań spółka dysponuje zyskiem netto. Spółka podejmuje decyzję o podziale zysku netto na dwie części, którymi są:

  • zysk zatrzymany;
  • zysk do podziaЕ‚u, czyli dywidenda.

Zysk zatrzymany pozostaje w spГіЕ‚ce, powiД™ksza on kapitaЕ‚ wЕ‚asny spГіЕ‚ki i stanowi w ten sposГіb jedno z moЕјliwych ЕєrГіdeЕ‚ finansowania przyszЕ‚ych inwestycji. Z kolei druga czД™Е›Д‡ jest to zysk do podziaЕ‚u, zwany dywidendД…, ktГіra zostaje wypЕ‚acona akcjonariuszom. Posiadacz kaЕјdej akcji otrzymuje pewnД… sumД™, zwanД… dywidendД… przypadajД…cД… na jednД… akcjД™ (lub potocznie krГіtko: dywidendД…).

PRZYKЕЃAD

Na rynku znajduje się 500 tysięcy akcji spółki. Za ostatni rok spółka osiągnęła zysk netto równy 50 mln złotych. Oznacza to, że na jedną akcję przypada 100 złotych zysku netto. Spółka zdecydowała się przeznaczyć 4% zysku na dywidendę. Zatem dywidenda wynosi 2 mln złotych, a dywidenda przypadająca na jedną akcję wynosi 4 zł.

Prawo udziaЕ‚u w masie likwidacyjnej

Zdarza siД™ czasem, Ејe dokonywana jest likwidacja spГіЕ‚ki. Wtedy akcjonariusze spГіЕ‚ki majД… prawo do udziaЕ‚u w masie likwidacyjnej po spЕ‚acie zobowiД…zaЕ„. Oznacza to jednak, Ејe roszczenia akcjonariuszy dotyczД… tylko aktywГіw netto, czyli aktywГіw pozostaЕ‚ych po odjД™ciu zobowiД…zaЕ„.

Prawo poboru (prawo zakupu akcji nowej emisji)

Funkcjonowanie prawa poboru wynika z tego, Ејe po upЕ‚yniД™ciu pewnego okresu od emisji akcji spГіЕ‚ka moЕјe podjД…Д‡ decyzjД™ o nowej emisji. DziД™ki temu powiД™kszy ona kapitaЕ‚ akcyjny, a w zwiД…zku z tym rГіwnieЕј kapitaЕ‚ wЕ‚asny, co oznacza nowe moЕјliwoЕ›ci finansowania przedsiД™wziД™Д‡ inwestycyjnych.

Jeśli dotychczasowy akcjonariusz nie zakupi akcji nowej emisji, wówczas jego udział we własności spółki po emisji akcji nowej emisji zmniejsza się. W celu zapewnienia akcjonariuszom utrzymania dotychczasowego udziału we własności, spółka akcyjna emituje prawo poboru. Należy przy tym pamiętać, że – w sytuacji, gdy obecni udziałowcy chcą pozyskać kapitał od podmiotów zewnętrznych – prawo poboru może być wyłączone decyzją Walnego Zgromadzenia.

Przeprowadzone do tej pory rozważania dotyczyły w zasadzie tzw. akcji zwykłych. Oprócz nich mogą istnieć akcje uprzywilejowane. Uprzywilejowanie akcjonariusza, który posiada takie akcje, może dotyczyć trzech praw. W ten sposób otrzymujemy:

akcje uprzywilejowane co do gЕ‚osu

posiadacz takiej akcji ma prawo do więcej niż jednego głosu na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy (w polskim prawie – do dwóch)

akcje uprzywilejowane co do dywidendy

posiadacz takiej akcji ma prawo do ustalonej wielkoЕ›ci dywidendy bД…dЕє uczestniczy w dywidendzie w stopniu wyЕјszym od pozostaЕ‚ych posiadaczy akcji zwykЕ‚ych (np. otrzymuje 150% dywidendy przypadajД…cej na akcjД™ zwykЕ‚Д…)

akcje uprzywilejowane co do udziaЕ‚u w masie likwidacyjnej

posiadacz takiej akcji ma pierwszeЕ„stwo (przed posiadaczami akcji zwykЕ‚ych) do udziaЕ‚u w masie likwidacyjnej

Czasem różne rodzaje uprzywilejowania mogą być łączone.

Spółka akcyjna może umorzyć część akcji. Jednym z podstawowych sposobów jest nabycie przez spółkę własnych akcji. Umorzenie akcji stanowi określoną korzyść dla akcjonariuszy i może być atrakcyjne wtedy, gdy spółka wypłaca stosunkowo niską dywidendę przypadającą na jedną akcję.

Spółka może również dokonać splitu (podziału) akcji. Dzieje się tak zwykle wtedy, gdy cena akcji jest bardzo wysoka, co może ograniczać nabywanie tej akcji przez drobnych inwestorów. Jeśli na przykład spółka wyemitowała 100 tys. akcji, a obecna cena akcji wynosi 850 zł, spółka może dokonać splitu każdej akcji na 10 „nowych” akcji, w wyniku czego na rynku będzie teraz 1 milion akcji, a cena każdej akcji wynosić będzie 85 zł.

4.3.3. Jakie podstawowe wielkoЕ›ci charakteryzujД… akcjД™?

Akcja zwykЕ‚a spГіЕ‚ki charakteryzowana jest przez pewnД… liczbД™ wskaЕєnikГіw. NiektГіre z nich podawane sД… w notowaniach gieЕ‚dowych. Przedstawimy teraz najbardziej istotne wskaЕєniki.

KapitaЕ‚ akcyjny

(kapitał zakładowy spółki) jest to wkład wniesiony przez akcjonariuszy w momencie zakładania spółki, którego wielkość może zmieniać się w trakcie funkcjonowania spółki

WartoЕ›Д‡ nominalna

jest to wielkoЕ›Д‡ kapitaЕ‚u akcyjnego przypadajД…ca na jednД… akcjД™

WartoЕ›Д‡ emisyjna

jest to cena, po jakiej akcja sprzedawana jest na rynku pierwotnym

WartoЕ›Д‡ ksiД™gowa

jest to wartoЕ›Д‡ aktywГіw netto spГіЕ‚ki przypadajД…ca na jednД… akcjД™

WartoЕ›Д‡ rynkowa

jest to cena, po jakiej akcja jest sprzedawana na rynku wtГіrnym

Zysk przypadajД…cy na 1 akcjД™ jest to iloraz zysku netto spГіЕ‚ki oraz liczby akcji.

Dywidenda przypadajД…ca na 1 akcjД™ jest to iloraz dywidendy (czyli zysku do podziaЕ‚u) i liczby akcji.

Wskaźnik cena – zysk (C/Z, P/E, Price – Earnings Ratio) jest to iloraz ceny rynkowej akcji i zysku netto przypadającego na jedną akcję. Jego interpretacja jest następująca: wskazuje, jaka jest „cena” jednostki zysku netto spółki.

Stopa dywidendy jest to iloraz dywidendy przypadajД…cej na jednД… akcjД™ i ceny rynkowej akcji. Im wyЕјsza wartoЕ›Д‡ tego wskaЕєnika, tym wiД™kszy dochГіd z zainwestowanego kapitaЕ‚u obecnie uzyskuje akcjonariusz.

Wskaźnik cena – wartość księgowa (P/BV, Price – Book Value Ratio) jest to iloraz wartości rynkowej akcji i wartości księgowej akcji. Im wyższa wartość tego wskaźnika, tym wyższa jest wartość akcji w stosunku do wartości księgowej odzwierciedlającej księgową wartość majątku spółki. Zmniejszanie się wartości tego wskaźnika i zbliżanie się tej wartości do jedności jest z reguły niepokojącym sygnałem.

Inwestycje w akcje zazwyczaj polegajД… na zakupie akcji (zajД™ciu dЕ‚ugiej pozycji) w celu sprzedaЕјy w przyszЕ‚oЕ›ci. Ta strategia przynosi dochГіd, gdy cena akcji roЕ›nie. Jednak spotykana jest teЕј operacja odwrotna. Jest to tzw. krГіtka sprzedaЕј. Polega ona na sprzedaЕјy poЕјyczonych akcji, a nastД™pnie odkupieniu ich w przyszЕ‚oЕ›ci i zwrocie posiadaczowi. Ta strategia przynosi dochГіd, gdy cena akcji spada.

4.3.4. Jakie inne instrumenty finansowe wiД…ЕјД… siД™ z akcjami?

Z akcjami wiążą się inne instrumenty finansowe, które mogą być przedmiotem inwestycji. Takimi specyficznymi instrumentami są:

  • obligacja zamienna;
  • warrant (warrant subskrypcyjny);
  • prawo poboru;
  • prawo do akcji.

Obligacja zamienna jest to co prawda instrument dЕ‚uЕјny, ale z uwagi na powiД…zanie z rynkiem akcji przedstawiamy jД… w tym miejscu. Jest to taka obligacja, ktГіra daje posiadaczowi prawo do jej zamiany w pewnym ustalonym okresie na ustalonД… liczbД™ akcji. Funkcjonowanie tej obligacji ilustruje przykЕ‚ad.

PRZYKЕЃAD

Spółka wyemitowała obligację z terminem wykupu 5 lat, o stałym oprocentowaniu. Jest to obligacja zamienna na akcje. Oznacza to, że obligatariusz otrzymał prawo do zamiany tej obligacji na akcje przedsiębiorstwa nowej emisji. Przy czym prawo to może być wykonane po upływie 2 lat od emisji obligacji. Określony został współczynnik konwersji, tzn. liczba akcji, którą otrzymuje się za jedną obligację przy zamianie. Wynosi on 50. Oznacza to, że za 1 obligację obligatariusz otrzyma 50 akcji nowej emisji. Przy tym prawo do zamiany nie musi być wykonane – wtedy obligacja zostanie wykupiona przez emitenta po 5 latach.

Warrant subskrypcyjny jest to instrument finansowy emitowany przez spółkę akcyjną, która zobowiązuje się do sprzedaży posiadaczowi warranta akcji tej spółki nowej emisji po ustalonej cenie w określonym momencie w przyszłości. Posiadaczem warranta może być dowolny podmiot, nie tylko akcjonariusz spółki.

Prawo poboru, ktГіre byЕ‚o wymienione wczeЕ›niej, jest to instrument finansowy, ktГіry oznacza prawo posiadacza akcji spГіЕ‚ki do zakupu akcji nowej emisji po ustalonej cenie emisyjnej. Prawo to przysЕ‚uguje przez pewien okres (zwykle kilka tygodni), aЕј do dnia wygaЕ›niД™cia tego prawa. Przy tym zazwyczaj cena emisyjna jest niЕјsza niЕј cena rynkowa akcji. KaЕјdej akcji wystД™pujД…cej na rynku (starej emisji) odpowiada jedno prawo poboru. Liczba praw poboru niezbД™dnych do zakupu akcji nowej emisji zaleЕјy od relacji liczby akcji starej emisji do liczby akcji nowej emisji. Ilustruje to nastД™pujД…cy przykЕ‚ad.

PRZYKЕЃAD

Na rynku jest 500 tysiД™cy akcji spГіЕ‚ki. Obecna cena akcji wynosi 100 zЕ‚. SpГіЕ‚ka potrzebuje kapitaЕ‚u rГіwnego 10 mln zЕ‚ na finansowanie realizacji pewnego przedsiД™wziД™cia inwestycyjnego. W tym celu podejmuje decyzjД™ o emisji nowych akcji, po cenie emisyjnej rГіwnej 80 zЕ‚. DzielД…c wielkoЕ›Д‡ potrzebnego kapitaЕ‚u (10 mln zЕ‚) przez cenД™ emisyjnД… (80 zЕ‚) otrzymujemy liczbД™ akcji nowej emisji rГіwnД… 125 tys. Wynika z tego, Ејe na jednД… akcjД™ nowej emisji przypadajД… cztery akcje bД™dД…ce na rynku. W tej sytuacji spГіЕ‚ka emituje 500 tys. praw poboru, przy czym do zakupu jednej akcji nowej emisji potrzebne sД… 4 prawa poboru.

W przypadku prawa poboru istotnД… datД… jest dzieЕ„ ustalenia prawa poboru. Wszyscy inwestorzy, ktГіrzy posiadajД… akcje w tym dniu, uzyskujД… prawa poboru. Zasadniczo posiadacz prawa poboru ma trzy moЕјliwoЕ›ci:

  • wykonaД‡ prawo poboru i kupiД‡ akcje nowej emisji;
  • sprzedaД‡ prawo poboru innemu inwestorowi;
  • zatrzymaД‡ prawo poboru aЕј do dnia jego wygaЕ›niД™cia i nie wykonaД‡ go (gdy cena akcji na rynku spadnie poniЕјej ceny emisyjnej nowych akcji).

Prawo do akcji (PDA) jest to instrument finansowy będący uprawnieniem do otrzymania akcji spółki nowej emisji. Funkcjonuje do momentu zarejestrowania akcji w depozycie papierów wartościowych, czyli dla akcji już objętych w ofercie publicznej spółki, ale niedopuszczonych jeszcze do obrotu giełdowego. Jest to zatem pewien „substytut” akcji przed rozpoczęciem obrotu nimi na giełdzie.

NajwaЕјniejszym miejscem, na ktГіrym dokonuje siД™ obrotu akcjami jest oczywiЕ›cie gieЕ‚da akcji, ogГіlnie: gieЕ‚da papierГіw wartoЕ›ciowych. Jest to najwaЕјniejszy segment rynku wtГіrnego akcji. W Polsce tД™ rolД™ speЕ‚nia GieЕ‚da PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie. Inwestycje w akcje na gieЕ‚dzie oceniane sД… za pomocД… indeksГіw gieЕ‚dowych. Indeks taki jest to liczba, ktГіrej zmiany informujД… o zmianach cen akcji lub zmianach wartoЕ›ci spГіЕ‚ek notowanych na danej gieЕ‚dzie. Na przykЕ‚ad GPW w Warszawie publikuje obecnie (koniec 2020) wartoЕ›ci aЕј 32 indeksГіw, z czego najwaЕјniejszy jest indeks WIG20, wyznaczany na podstawie cen akcji 20 najwiД™kszych i najbardziej pЕ‚ynnych spГіЕ‚ek.

4.3.5. Jak obliczyć stopę zwrotu inwestycji w akcje?

Podobnie jak w przypadku innych instrumentГіw finansowych, tak i w przypadku akcji, inwestora najbardziej interesuje dochГіd i ryzyko akcji. DochГіd z inwestycji w akcje mierzony jest za pomocД… stopy zwrotu, ktГіra jest okreЕ›lona jako:

(wartość inwestycji na koniec okresu / wartość inwestycji na początku okresu) – 1

W przypadku inwestycji w akcje dochГіd pochodzi ze zmian cen akcji oraz z wypЕ‚aconej w danym okresie dywidendy.

Ryzyko inwestycji w akcje najczęściej odzwierciedlane jest przez to, jak duże mogą być zmiany cen akcji. Im większe zmiany, tym bardziej ryzykowna jest akcja.

Rysunek 4.1 przedstawia ceny akcji spГіЕ‚ki PKO BP S.A. na GieЕ‚dzie PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie od poczД…tku notowaЕ„.

Rysunek 4.1. Ceny akcji spГіЕ‚ki PKO BP S.A. na GieЕ‚dzie PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie.

Z rysunku można na przykład wywnioskować, że w roku 2008 ryzyko inwestycji w akcje PKO BP było wyższe niż na przykład w latach 2020.

4.4. Instrumenty pochodne i inne instrumenty finansowe

4.4.1. Jakie są inne instrumenty finansowe, w które można inwestować?

Omówione w poprzednich podrozdziałach obligacje (instrumenty dłużne) i akcje to najbardziej znane przedmioty inwestycji osoby indywidualnej. Warto tu wymienić jednak inne rodzaje instrumentów finansowych, które mogą być przedmiotem inwestycji inwestora indywidualnego. Są nimi:

  • jednostki uczestnictwa otwartych funduszy inwestycyjnych;
  • certyfikaty inwestycyjne zamkniД™tych funduszy inwestycyjnych;
  • ETF (Exchange Traded Funds).

Fundusz inwestycyjny jest to instytucja zbiorowego inwestowania. Oznacza to, że indywidualny inwestor może stać się uczestnikiem tego funduszu poprzez wniesienie do niego swojego kapitału. Zadaniem funduszu inwestycyjnego jest inwestowanie powierzonych mu środków.

SД… dwie zalety funduszu inwestycyjnego, ktГіre nie wystД™pujД… w przypadku indywidualnego inwestowania:

  • efekt skali;
  • efekt profesjonalizmu.

Efekt skali oznacza, Ејe poprzez zgromadzenie Е›rodkГіw wielu inwestorГіw w jednym funduszu ma on moЕјliwoЕ›Д‡ inwestowania w instrumenty finansowe o duЕјej wartoЕ›ci. Efekt profesjonalizmu wynika z faktu, Ејe zarzД…dzajД…cy funduszami inwestycyjnymi sД… to osoby zajmujД…ce siД™ zawodowo tД… dziaЕ‚alnoЕ›ciД…, posiadajД…cy w tej dziedzinie wiedzД™, dostД™p do specjalistycznych informacji, poЕ›wiД™cajД…cy na tД™ dziaЕ‚alnoЕ›Д‡ duЕјo czasu. Oznacza to, Ејe potencjalnie mogД… oni osiД…gnД…Д‡ lepsze wyniki w inwestowaniu w porГіwnaniu z inwestorami indywidualnymi.

Istnieje wiele rГіЕјnych rodzajГіw funduszy inwestycyjnych. Podstawowy podziaЕ‚ (wystД™pujД…cy rГіwnieЕј w Polsce) to podziaЕ‚ na:

  • otwarte fundusze inwestycyjne;
  • zamkniД™te fundusze inwestycyjne.

Otwarte fundusze inwestycyjne majД… zmiennД… liczbД™ uczestnikГіw i zmiennД… wielkoЕ›Д‡ zaangaЕјowanego kapitaЕ‚u. UdziaЕ‚y takiego funduszu (zwane jednostkami uczestnictwa) sД… w dowolnym momencie sprzedawane i w dowolnym momencie umarzane przez fundusz. Zmienia siД™ wartoЕ›Д‡ jednostki uczestnictwa, okreЕ›lona jako wartoЕ›Д‡ aktywГіw netto podzielona przez liczbД™ jednostek. Z kolei zamkniД™te fundusze inwestycyjne sД… to spГіЕ‚ki, ktГіrych celem jest inwestowanie na rynku finansowym. EmitujД… certyfikaty inwestycyjne. Liczba udziaЕ‚Гіw w funduszu jest staЕ‚a (chyba, Ејe spГіЕ‚ka wyemituje dodatkowe certyfikaty).

ETF (Exchange Traded Fund) jest to właściwie również otwarty fundusz inwestycyjny, z tym, że jego udziały są notowane na giełdzie. Funkcjonowanie ETF ma u podstaw zasadę, iż instrument ten odzwierciedla kształtowanie się wartości indeksu giełdowego. Przeznaczony jest dla inwestorów, którzy nie są aktywni na rynku, ale chcą uzyskiwać takie same wyniki, jak indeks giełdowy. Obecnie (koniec 2020 roku) na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie notowane są ETFy na 3 indeksy giełdowe (WIG20, DAX – giełda we Frankfurcie, S&P500 – giełda w Nowym Jorku).

4.4.2. Co to jest instrument pochodny?

Obecnie przedstawimy kolejnД… grupД™ instrumentГіw finansowych (zostaЕ‚y juЕј wymienione wczeЕ›niej), sД… nimi instrumenty pochodne.

Głównym powodem, dla jakiego rozwinął się rynek instrumentów pochodnych, jest zastosowanie tych instrumentów do zarządzania ryzykiem finansowym. Niemniej jednak, instrumenty pochodne mogą być również przedmiotem inwestycji. Z tego powodu przedstawione zostaną w tym podrozdziale. Na wstępie jednak należy wyraźnie podkreślić, iż inwestowanie w instrumenty pochodne wymaga większej wiedzy i doświadczenia w porównaniu z inwestowaniem w akcje i obligacje.

OkreЕ›lenie instrumentu pochodnego jest nastД™pujД…ce:

Instrument pochodny jest to instrument finansowy, ktГіrego wartoЕ›Д‡ zaleЕјy od pewnego indeksu podstawowego.

Powyższe określenie wymaga komentarza. Po pierwsze, o instrumencie pochodnym można mówić wtedy, gdy jest określony tzw. indeks podstawowy. Często tym indeksem jest cena instrumentu finansowego, np. cena akcji, cena obligacji czy też kurs walutowy. Jednak występują również inne indeksy podstawowe, np. indeks giełdy akcji, stopa procentowa, cena ropy naftowej, cena złota itp. Po drugie, efekt inwestycji w instrument pochodny zależy w dużym stopniu od kształtowania się wartości indeksu podstawowego. To uzasadnia stosowanie nazwy „instrument pochodny”, który po prostu „pochodzi” od indeksu podstawowego. W dalszych rozważaniach zajmujemy się przede wszystkim instrumentami pochodnymi, w którym indeksem podstawowym jest cena akcji lub wartość indeksu giełdy akcji.

Jest wiele rodzajГіw instrumentГіw pochodnych, jednak z punktu widzenia ewentualnej inwestycji osoby indywidualnej istotne sД… dwa instrumenty pochodne, ktГіre wystД™pujД… na gieЕ‚dzie:

  • opcja;
  • kontrakt terminowy futures.

Przedstawimy obecnie sposГіb funkcjonowania obu tych instrumentГіw.

4.4.3. Co to jest i jak funkcjonuje opcja?

Opcja

WyrГіЕјnia siД™ dwa podstawowe rodzaje opcji, sД… to wЕ‚aЕ›ciwie dwa odrД™bne instrumenty pochodne. SД… nimi:

  • opcja kupna, inaczej: opcja call;
  • opcja sprzedaЕјy, inaczej: opcja put.

OkreЕ›lenie obu opcji jest nastД™pujД…ce.

Opcja call jest to prawo do otrzymania sumy pieniД™Ејnej zaleЕјnej od rГіЕјnicy miД™dzy wartoЕ›ciД… indeksu podstawowego a cenД… wykonania w ustalonym okresie.

Opcja put jest to prawo do otrzymania sumy pieniД™Ејnej zaleЕјnej od rГіЕјnicy miД™dzy cenД… wykonania a wartoЕ›ciД… indeksu podstawowego w ustalonym okresie.

W powyЕјszych okreЕ›leniach wystД™puje waЕјny parametr, ktГіry charakteryzuje kaЕјdД… opcjД™, jest to cena wykonania. Jest ona okreЕ›lona w momencie wprowadzenia opcji do obrotu.

Warto dodać, że wymienione powyżej prawo do uzyskania sumy pieniężnej przysługuje w pewnym okresie. Ostatni dzień tego okresu nazywa się terminem wygaśnięcia. Tutaj są dwie możliwości:

  • z prawa moЕјna skorzystaД‡ tylko w dniu bД™dД…cym terminem wygaЕ›niД™cia, jest to tzw. opcja europejska (opcja z europejskim stylem wykonania);
  • z prawa moЕјna skorzystaД‡ w dowolnym dniu aЕј do dnia bД™dД…cego terminem wygaЕ›niД™cia, jest to tzw. opcja amerykaЕ„ska (opcja z amerykaЕ„skim stylem wykonania).

Podmiot, ktГіry przyjmuje zobowiД…zanie realizacji opcji, nazywany jest wystawcД… opcji.

Istota inwestycji w opcjД™ jest nastД™pujД…ca:

inwestor nabywa opcjД™ pЕ‚acД…c za niД… cenД™, ktГіra nosi nazwД™ premii;

    nastД™pnie ma dwie moЕјliwoЕ›ci:

a) sprzedaЕј opcji na rynku po cenie (premii) rynkowej przed terminem wygaЕ›niД™cia opcji;

b) przetrzymanie opcji do terminu wygaЕ›niД™cia i wykonanie opcji lub wygaЕ›niД™cie opcji bez jej wykonania.

Funkcjonowanie opcji ilustrujД… przykЕ‚ady.

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјamy hipotetycznД… opcjД™ call na akcje spГіЕ‚ki A w dniu 15 maja. Formalnie opcja ma nastД™pujД…ce parametry:
– indeks podstawowy: cena 100 akcji spГіЕ‚ki A;
– cena wykonania: 85 zЕ‚ (na 1 akcjД™, a wiД™c 8500 zЕ‚ w przeliczeniu na 100 akcji);
– termin wygaЕ›niД™cia opcji: 18 wrzeЕ›nia;
– cena (premia) opcji: 115 zЕ‚.
Inwestor w dniu 15 maja nabył opcję. Może ją sprzedać przed 18 września. Jeśli jednak przetrzyma opcję do 18 września, możliwe są dwie sytuacje:
– cena akcji spГіЕ‚ki A w dniu 18 wrzeЕ›nia jest powyЕјej 85 zЕ‚, wtedy opcja jest wykonywana, zaЕ› inwestor otrzymuje od wystawcy nadwyЕјkД™ ponad 85 zЕ‚ pomnoЕјonД… przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 92 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna otrzymywana przez inwestora wynosi 700 zЕ‚;
– cena akcji spГіЕ‚ki A w dniu 18 wrzeЕ›nia jest niЕјsza niЕј (lub rГіwna) 85 zЕ‚, wtedy opcja wygasa niewykonana, inwestor nie otrzymuje przychodu z tytuЕ‚u inwestycji.
ZauwaЕјmy, Ејe w pierwszej sytuacji inwestor zainwestowaЕ‚ 115 zЕ‚, a wartoЕ›Д‡ koЕ„cowa inwestycji wynosi 700 zЕ‚, co oznacza stopД™ zwrotu aЕј 508%. Z kolei w drugiej sytuacji inwestor traci wszystkie zainwestowane Е›rodki (115 zЕ‚), czyli stopa zwrotu wynosi -100%.

Rysunek 4.2 ilustruje dochГіd inwestora w przypadku opcji call.

Rys. 4.2. DochГіd inwestora w opcji call

Na rysunku tym na osi odciętych zaznaczona jest wartość indeksu podstawowego w terminie wygaśnięcia opcji – w powyższym przykładzie jest to cena akcji spółki A, zaś na osi rzędnych dochód inwestora. Punkt X oznacza cenę wykonania (w powyższym przykładzie 85 zł).

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјamy hipotetycznД… opcjД™ put na akcje spГіЕ‚ki A w dniu 15 maja. Formalnie opcja ma nastД™pujД…ce parametry:
– indeks podstawowy: cena 100 akcji spГіЕ‚ki A;
– cena wykonania: 75 zЕ‚;
– termin wygaЕ›niД™cia opcji: 18 wrzeЕ›nia;
– cena (premia) opcji: 108 zЕ‚.
Inwestor w dniu 15 maja nabył opcję. Może ją sprzedać przed 15 września. Jeśli jednak przetrzyma opcję do 18 września, możliwe są dwie sytuacje:
– cena akcji spГіЕ‚ki A w dniu 18 wrzeЕ›nia jest poniЕјej 75 zЕ‚, wtedy opcja jest wykonywana, zaЕ› inwestor otrzymuje od wystawcy niedobГіr poniЕјej 75 zЕ‚ pomnoЕјony przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 69 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna otrzymywana przez inwestora wynosi 600 zЕ‚;
– cena akcji spГіЕ‚ki A w dniu 18 wrzeЕ›nia jest wiД™ksza od (lub rГіwna) 75 zЕ‚, wtedy opcja wygasa niewykonana, inwestor nie otrzymuje przychodu z tytuЕ‚u inwestycji.

ZauwaЕјmy, Ејe w pierwszej sytuacji inwestor zainwestowaЕ‚ 108 zЕ‚, a wartoЕ›Д‡ koЕ„cowa inwestycji wynosi 600 zЕ‚, co oznacza stopД™ zwrotu aЕј 456%. Z kolei w drugiej sytuacji inwestor traci wszystkie zainwestowane Е›rodki (108 zЕ‚), czyli stopa zwrotu wynosi -100%.

Rysunek 4.3 ilustruje dochГіd inwestora w przypadku opcji put.

Rysunek 4.3. DochГіd inwestora w opcji put

Na rysunku tym na osi odciętych zaznaczona jest wartość indeksu podstawowego w terminie wygaśnięcia opcji – w powyższym przykładzie jest to cena akcji spółki A, zaś na osi rzędnych dochód inwestora. Punkt X oznacza cenę wykonania (w powyższym przykładzie 75 zł).

Kolejny przykЕ‚ad dotyczy rzeczywistej opcji (call i put). Jest to jedyny rodzaj opcji, ktГіry wystД™puje na GieЕ‚dzie PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie, mianowicie opcja na WIG20. W opcji tej indeksem podstawowym jest wartoЕ›Д‡ indeksu WIG20.

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјmy dwie opcje na WIG20, notowane w dniu 15 paЕєdziernika 2020. W tych opcjach cena (kurs) wykonania wynosi 2100 punktГіw, zaЕ› termin wygaЕ›niД™cia to 21 grudnia 2020. Opcje majД… konkretne oznaczenia:
– opcja call: OW20L182100;
– opcja put: OW20X182100.
Przy wykonaniu opcji przyjmuje siД™, Ејe 1 punkt indeksu jest rГіwny 10 zЕ‚.
Ceny opcji w dniu 15 paЕєdziernika 2020 wynoszД…:
– opcja call: 111,20 punktГіw (czyli 1112 zЕ‚);
– opcja put: 34,37 punktГіw (czyli 343,70 zЕ‚).
Inwestor nabyЕ‚ obie opcje. W terminie wygaЕ›niД™cia wartoЕ›Д‡ indeksu WIG20 wynosiЕ‚a 2259,77 punktГіw. PoniewaЕј wartoЕ›Д‡ ta jest wyЕјsza niЕј kurs wykonania (2100 punktГіw), wykonywana jest opcja call, zaЕ› opcja put wygasa niewykonana. Z tytuЕ‚u wykonania opcji call inwestor otrzymuje nastД™pujД…cД… sumД™:
(2259,77 – 2100) razy 10 zł = 1597,70 zł
Stopa zwrotu inwestora z tytuЕ‚u opcji call wynosi 43,68%, zaЕ› stopa zwrotu inwestora z tytuЕ‚u opcji put oczywiЕ›cie -100%.

PowyЕјej przedstawione rozwaЕјania dotyczyЕ‚y sytuacji, w ktГіrej inwestor trzymaЕ‚ opcje do terminu wygaЕ›niД™cia. Jednak istnieje moЕјliwoЕ›Д‡ sprzedaЕјy opcji na rynku (gieЕ‚dzie) przed tym dniem. Wtedy dochГіd inwestora zaleЕјy oczywiЕ›cie od ceny sprzedaЕјy. Ilustruje to nastД™pny przykЕ‚ad, dotyczД…cy tych samych opcji na WIG20, ktГіre byЕ‚y analizowane w poprzednim przykЕ‚adzie.

PRZYKЕЃAD

RozwaЕјmy dwie opcje na WIG20, notowane w dniu 15 paЕєdziernika 2020. W tych opcjach cena (kurs) wykonania wynosi 2100 punktГіw, zaЕ› termin wygaЕ›niД™cia to 21 grudnia 2020.
Przy wykonaniu opcji przyjmuje siД™, Ејe 1 punkt indeksu jest rГіwny 10 zЕ‚.
Ceny opcji w dniu 15 paЕєdziernika 2020 wynoszД…:
– opcja call: 111,20 punktГіw (czyli 1112 zЕ‚);
– opcja put: 34,37 punktГіw (czyli 343,70 zЕ‚).
Inwestor nabył obie opcje. Po analizie kształtowania się cen opcji na GPW, inwestor zdecydował się sprzedać opcje w następujących dniach:
– opcja call w dniu 7 listopada 2020, cena: 202,45 punktГіw, co oznacza dochГіd rГіwny:
(202,45 – 111,20) razy 10 zł = 912,50 zł;
– opcja put w dniu 29 paЕєdziernika 2020, cena: 65,00 punktГіw, co oznacza dochГіd rГіwny:
(65,00 – 34,37) razy 10 zł = 306,30 zł.

Obie inwestycje okazały się rentowne. Należy jednak pamiętać, że inwestor podjął właściwe decyzje. Nie zawsze ceny opcji na rynku kształtują się tak, że uda się sprzedać opcje po wyższej cenie niż cena zakupu.

Inwestowanie w opcje ma u podstaw dwie zasady:

  • jeЕ›li inwestor oczekuje wzrostu wartoЕ›ci indeksu podstawowego, wtedy dokonuje zakupu opcji call na ten indeks;
  • jeЕ›li inwestor oczekuje spadku wartoЕ›ci indeksu podstawowego, wtedy dokonuje zakupu opcji put na ten indeks.

4.4.4. Jak dziaЕ‚a dЕєwignia przy inwestycji w opcje?

Inwestowanie w opcje wymaga wiedzy i doświadczenia, zwłaszcza przy zamiarze dokonywania transakcji kupna i późniejszej sprzedaży na rynku. Wiąże się to z pojęciem dźwigni. W najprostszy sposób można to wyjaśnić następująco:

DЕєwignia w inwestowaniu oznacza moЕјliwoЕ›Д‡ osiД…gniД™cia wysokiego dochodu lub wysokiej straty przy zainwestowaniu niewielkiej sumy pieniД™Ејnej.

DziaЕ‚anie dЕєwigni przy inwestowaniu w opcje ilustruje nastД™pny przykЕ‚ad.

PRZYKЕЃAD

Dana jest akcja spГіЕ‚ki, ktГіrej cena wynosi 50 zЕ‚. Jest rГіwnieЕј opcja call wystawiona na tД™ akcjД™, z trzymiesiД™cznym terminem wygaЕ›niД™cia. Cena tej opcji wynosi 5 zЕ‚. RozwaЕјmy dwie moЕјliwe inwestycje:
Inwestycja 1. Jest to zakup akcji spГіЕ‚ki, nastД™pnie jej sprzedaЕј po jednym miesiД…cu.
Inwestycja 2. Jest to zakup opcji call, a nastД™pnie jej sprzedaЕј po jednym miesiД…cu.
Efekt koЕ„cowy obu inwestycji zaleЕјy od ksztaЕ‚towania siД™ ceny akcji po jednym miesiД…cu. Od ceny tej zaleЕјy oczywiЕ›cie teЕј cena opcji po 1 miesiД…cu. Generalnie wzrost (spadek) ceny akcji oznacza wzrost (spadek) ceny opcji call, gdyЕј opcja call staje siД™ bardziej (mniej) atrakcyjna.
RozwaЕјmy dwa scenariusze.
Scenariusz 1. Po 1 miesiД…cu cena akcji wynosi 55 zЕ‚otych, cena opcji teЕј roЕ›nie i wynosi 8 zЕ‚otych. Oznacza to, Ејe stopa dochodu:
– z inwestycji w akcje wynosi 10%;
– z inwestycji w opcje call wynosi 60%.
Scenariusz 2. Po 1 miesiД…cu cena akcji wynosi 45 zЕ‚otych, cena opcji teЕј spada i wynosi 3 zЕ‚ote.
Oznacza to, Ејe stopa dochodu:
– z inwestycji w akcje wynosi -10%;
– z inwestycji w opcje call wynosi -40%.

W powyższym przykładzie widać, że niewielki nakład początkowy prowadzi do bardzo dużych zmian stopy dochodu (dodatnich, co daje pozytywny efekt, lub ujemnych, co daje negatywny efekt).

4.4.5. Co to jest i jak funkcjonuje kontrakt terminowy futures?

Kontrakt terminowy futures

W kontrakcie terminowym futures wyrГіЕјnia siД™ dwie strony: dЕ‚ugД… (zwanД… kupujД…cym kontrakt) i krГіtkД… (zwanД… sprzedajД…cym kontrakt). OkreЕ›lenie kontraktu terminowego futures jest nastД™pujД…ce:

Kontrakt terminowy futures jest to zobowiД…zanie dwГіch stron kontraktu (dЕ‚ugiej i krГіtkiej) do dokonania w terminie rozliczenia kontraktu pЕ‚atnoЕ›ci, ktГіrej wartoЕ›Д‡ zaleЕјy od ceny kontraktu oraz wartoЕ›ci indeksu podstawowego, na ktГіry wystawiony jest kontrakt.

Przy tym:

  • jeЕ›li wartoЕ›Д‡ indeksu podstawowego jest wyЕјsza niЕј cena kontraktu, wtedy strona krГіtka (inaczej: sprzedajД…cy kontrakt) pЕ‚aci stronie dЕ‚ugiej (inaczej: nabywcy kontraktu) sumД™ pieniД™ЕјnД… zaleЕјnД… od rГіЕјnicy miД™dzy wartoЕ›ciД… indeksu podstawowego a cenД… kontraktu;
  • jeЕ›li wartoЕ›Д‡ indeksu podstawowego jest niЕјsza niЕј cena kontraktu, wtedy strona dЕ‚uga (inaczej: nabywca kontraktu) pЕ‚aci stronie krГіtkiej (inaczej: sprzedawcy kontraktu) sumД™ pieniД™ЕјnД… zaleЕјnД… od rГіЕјnicy miД™dzy cenД… kontraktu a wartoЕ›ciД… indeksu podstawowego;
  • jeЕ›li wartoЕ›Д‡ indeksu podstawowego jest rГіwna cenie kontraktu, wtedy nie dokonuje siД™ pЕ‚atnoЕ›ci.

Zawarcie kontraktu oznacza przyjД™cie zobowiД…zania przez obie strony kontraktu i teoretycznie nic nie kosztuje. Oznacza to, Ејe teoretycznie wypЕ‚ata z tytuЕ‚u kontraktu terminowego i dochГіd z tytuЕ‚u tego kontraktu nie rГіЕјniД… siД™. Z kolei ustalona cena nosi nazwД™ ceny kontraktu i jest pЕ‚acona w terminie realizacji kontraktu.

Kontraktem futures obraca siД™ na gieЕ‚dzie. Jednak z reguЕ‚y nie dochodzi do bezpoЕ›redniego zawarcia kontraktu miД™dzy tymi stronami. To gieЕ‚da okreЕ›la termin realizacji (wygaЕ›niД™cia) kontraktu i indeks podstawowy. W trakcie obrotu na gieЕ‚dzie strony zgЕ‚aszajД… oferty kupna (zajД™cia dЕ‚ugiej pozycji) i oferty sprzedaЕјy (zajД™cia krГіtkiej pozycji). Na tej podstawie ustala siД™ cena na rynku.

Formalnie zawieranie kontraktu futures polega na tym, że jedną ze stron kontraktu jest podmiot chcący zająć odpowiednią pozycję, zaś drugą stroną kontraktu jest giełda, a ściślej izba rozliczeniowa giełdy, a zatem formalnie kontrakt futures jest to „złożenie” dwóch kontraktów zawartych przez strony kontraktu z giełdą (izbą rozliczeniową).

Z inwestowaniem w kontrakt futures wiД…ЕјД… siД™ nastД™pujД…ce zasady:

  • w momencie otwarcia pozycji w kontrakcie futures obie strony sД… zobowiД…zane wpЕ‚aciД‡ pewnД… sumД™ na rachunek, jest to tzw. depozyt zabezpieczajД…cy, jego wartoЕ›Д‡ stanowi niewielki procent wartoЕ›ci kontraktu w tym dniu;
  • na koniec kaЕјdego dnia, dokonuje siД™ rozliczenia kaЕјdej otwartej pozycji, w ten sposГіb, Ејe:

a) w przypadku wzrostu ceny kontraktu, rachunek strony, ktГіra nabyЕ‚a kontrakt powiД™ksza siД™ o wartoЕ›Д‡ rГіwnД… temu wzrostowi, zaЕ› rachunek strony, ktГіra sprzedaЕ‚a kontrakt zmniejsza siД™ o wartoЕ›Д‡ rГіwnД… temu wzrostowi;

b) w przypadku spadku ceny kontraktu, rachunek strony, ktГіra sprzedaЕ‚a kontrakt powiД™ksza siД™ o wartoЕ›Д‡ rГіwnД… temu spadkowi, zaЕ› rachunek strony, ktГіra nabyЕ‚a kontrakt zmniejsza siД™ o wartoЕ›Д‡ rГіwnД… temu spadkowi;

  • kaЕјda ze stron jest zobowiД…zana do utrzymywania wartoЕ›ci rachunku powyЕјej pewnego minimalnego poziomu, jeЕ›li nastД™puje spadek wartoЕ›ci rachunku poniЕјej tego poziomu, wtedy strona musi dokonaД‡ odpowiedniej dopЕ‚aty.
  • NaleЕјy zauwaЕјyД‡, Ејe inwestycja w kontrakt futures moЕјe polegaД‡ na zajД™ciu dЕ‚ugiej pozycji (nabycie kontraktu) lub na zajД™ciu krГіtkiej pozycji (sprzedaЕј kontraktu). Po zainwestowaniu w kontrakt futures inwestor ma dwie moЕјliwoЕ›ci:

    a) zamkniД™cie pozycji przed terminem realizacji kontraktu; jeЕ›li inwestor zajД…Е‚ pozycjД™ dЕ‚ugД…, naleЕјy teraz zajД…Д‡ pozycjД™ krГіtkД…, jeЕ›li inwestor zajД…Е‚ pozycjД™ krГіtkД…, naleЕјy teraz zajД…Д‡ pozycjД™ dЕ‚ugД…;

    b) poczekanie do terminu realizacji kontraktu i rozliczenie go po cenie rГіwnej wartoЕ›ci indeksu podstawowego.

    Funkcjonowanie kontraktu futures ilustrujД… przykЕ‚ady.

    PRZYKЕЃAD

    RozwaЕјamy hipotetyczny kontrakt futures na akcje spГіЕ‚ki A w dniu 20 maja. Kontrakt ten ma nastД™pujД…ce parametry:
    – indeks podstawowy: cena 100 akcji spГіЕ‚ki A;
    – termin realizacji kontraktu: 10 wrzeЕ›nia;
    – cena kontraktu: 75 zЕ‚ (na 1 akcjД™, a wiД™c 7500 zЕ‚ w przeliczeniu na 100 akcji).

    Inwestor w dniu 20 maja nabył ten kontrakt. Może go sprzedać (zamknąć pozycję) przed 10 września. Jeśli jednak poczeka do terminu realizacji kontraktu, możliwe są trzy sytuacje:

    • cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia jest wyЕјsza niЕј 75 zЕ‚, wtedy inwestor otrzymuje pЕ‚atnoЕ›Д‡ bД™dД…cД… rГіЕјnicД… miД™dzy cenД… akcji i cenД… kontraktu pomnoЕјonД… przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 83 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna otrzymywana przez inwestora wynosi 800 zЕ‚ – jest to jego dochГіd;
    • cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia jest niЕјsza niЕј 75 zЕ‚, wtedy inwestor dokonuje pЕ‚atnoЕ›ci bД™dД…cej rГіЕјnicД… miД™dzy cenД… kontraktu i cenД… akcji pomnoЕјonД… przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 71 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna pЕ‚acona przez inwestora wynosi 400 zЕ‚ – jest to jego strata;
    • cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia wynosi 75 zЕ‚, wtedy nie sД… dokonywane Ејadne pЕ‚atnoЕ›ci, gdyЕј cena rynkowa akcji jest rГіwna cenie kontraktu.

    Rysunek 4.4 ilustruje dochГіd inwestora w dЕ‚ugiej pozycji w kontrakcie.

    Rysunek 4.4. DochГіd inwestora w dЕ‚ugiej pozycji w kontrakcie futures

    Na rysunku tym na osi odciętych zaznaczona jest wartość indeksu podstawowego w terminie wygaśnięcia opcji – w powyższym przykładzie jest to cena akcji spółki A, zaś na osi rzędnych dochód inwestora. Punkt X oznacza cenę kontraktu (w powyższym przykładzie 75 zł).

    PRZYKЕЃAD

    RozwaЕјamy hipotetyczny kontrakt futures na akcje spГіЕ‚ki A w dniu 20 maja. Kontrakt ten ma nastД™pujД…ce parametry:
    – indeks podstawowy: cena 100 akcji spГіЕ‚ki A;
    – termin realizacji kontraktu: 10 wrzeЕ›nia;
    – cena kontraktu: 75 zЕ‚ (na 1 akcjД™, a wiД™c 7500 zЕ‚ w przeliczeniu na 100 akcji).
    Inwestor w dniu 20 maja sprzedał ten kontrakt. Może go kupić (zamknąć pozycję) przed 10 września. Jeśli jednak poczeka do terminu realizacji kontraktu, możliwe są trzy sytuacje:
    – cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia jest niЕјsza niЕј 75 zЕ‚, wtedy inwestor otrzymuje pЕ‚atnoЕ›Д‡ bД™dД…cД… rГіЕјnicД… miД™dzy cenД… kontraktu i cenД… akcji pomnoЕјonД… przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 71 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna otrzymywana przez inwestora wynosi 400 zЕ‚ – jest to jego dochГіd;
    – cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia jest wyЕјsza niЕј 75 zЕ‚, wtedy inwestor dokonuje pЕ‚atnoЕ›ci bД™dД…cej rГіЕјnicД… miД™dzy cenД… akcji i cenД… kontraktu pomnoЕјonД… przez 100, na przykЕ‚ad jeЕ›li cena akcji wynosi 81 zЕ‚, wtedy suma pieniД™Ејna pЕ‚acona przez inwestora wynosi 600 zЕ‚ – jest to jego strata;
    – cena akcji w dniu 10 wrzeЕ›nia wynosi 75 zЕ‚, wtedy nie sД… dokonywane Ејadne pЕ‚atnoЕ›ci, gdyЕј cena rynkowa akcji jest rГіwna cenie kontraktu.

    Rysunek 4.5 ilustruje dochГіd inwestora w krГіtkiej pozycji w kontrakcie.

    Rysunek 4.5. DochГіd inwestora w krГіtkiej pozycji w kontrakcie futures

    Na rysunku tym na osi odciętych zaznaczona jest wartość indeksu podstawowego w terminie wygaśnięcia opcji – w powyższym przykładzie jest to cena akcji spółki A, zaś na osi rzędnych dochód inwestora. Punkt X oznacza cenę kontraktu (w powyższym przykładzie 75 zł).

    Kolejny przykЕ‚ad dotyczy rzeczywistego kontraktu terminowego futures na WIG20. Jest to najpopularniejszy instrument pochodny na GieЕ‚dzie PapierГіw WartoЕ›ciowych w Warszawie. Indeksem podstawowym jest tutaj wartoЕ›Д‡ indeksu WIG20.

    PRZYKЕЃAD

    RozwaЕјmy kontrakt futures na WIG20, notowany w dniu 15 paЕєdziernika 2020. Termin realizacji tego kontraktu to 21 grudnia 2020. Kontrakt ten ma oznaczenie FW20Z1820. Przy realizacji tego kontraktu przyjmuje siД™, Ејe 1 punkt indeksu jest rГіwny 20 zЕ‚.
    Inwestor A zajД…Е‚ dЕ‚ugД… pozycjД™ (nabyЕ‚ kontrakt), zaЕ› inwestor B zajД…Е‚ krГіtkД… pozycjД™ (sprzedaЕ‚ kontrakt). Cena kontraktu w momencie transakcji obu inwestorГіw wynosiЕ‚a 2174 punkty.
    Obaj inwestorzy dotrzymali otwarte pozycje do terminu realizacji, czyli 21 grudnia 2020. W terminie rozliczenia wartoЕ›Д‡ kontraktu wynosiЕ‚a 2251 punktГіw.
    Wynik z inwestycji obu inwestorГіw byЕ‚ nastД™pujД…cy:
    Inwestor A: dochód: (2251 – 2174) x 20 zł = 1540 zł
    Inwestor B: strata: (2174 – 2251) x 20 zł = -1540 zł
    OczywiЕ›cie dochГіd i strata byЕ‚y akumulowane w kolejnych dniach (od dnia zawarcia transakcji do dnia rozliczenia transakcji.

    Powyżej przedstawiony przykład dotyczył sytuacji, w której inwestor utrzymuje pozycję w kontrakcie do dnia wygaśnięcia. Jednak istnieje możliwość zamknięcia pozycji przed terminem wygaśnięcia. W przypadku otwartej długiej pozycji w celu jej zamknięcia należy złożyć zlecenie sprzedaży kontraktu. W przypadku otwartej krótkiej pozycji w celu jej zamknięcia należy złożyć zlecenie kupna kontraktu. Wtedy dochód inwestora zależy oczywiście od różnicy cen. Ilustruje to następny przykład, dotyczący tego samego kontraktu na WIG20, który był analizowany w poprzednim przykładzie.

    PRZYKЕЃAD

    RozwaЕјmy kontrakt futures na WIG20, notowany w dniu 15 paЕєdziernika 2020. Termin realizacji tego kontraktu to 21 grudnia 2020.
    Inwestor A zajД…Е‚ dЕ‚ugД… pozycjД™ (nabyЕ‚ kontrakt), zaЕ› inwestor B zajД…Е‚ krГіtkД… pozycjД™ (sprzedaЕ‚ kontrakt). Cena kontraktu w momencie transakcji obu inwestorГіw wynosiЕ‚a 2174 punkty. W dniu 29 paЕєdziernika 2020 inwestor B zamknД…Е‚ pozycjД™, kupujД…c ten kontrakt po cenie wynoszД…cej 2020 punktГіw. Oznacza to, Ејe dochГіd tego inwestora wyniГіsЕ‚:
    (2174 – 2107) x 20 zł = 1340 zł.
    W dniu 29 listopada 2020 inwestor A zamknД…Е‚ pozycjД™, sprzedajД…c ten kontrakt po cenie wynoszД…cej 2297 punktГіw. Oznacza to, Ејe dochГіd tego inwestora wyniГіsЕ‚:
    (2297 – 2174) x 20 zł = 2460 zł.

    Obie inwestycje okazały się rentowne. Należy jednak pamiętać, że inwestorzy podjęli właściwe decyzje. Nie zawsze ceny kontraktów na rynku kształtują się tak, że uda się sprzedać kontrakt po wyższej cenie niż cena zakupu lub kupić kontrakt po niższej cenie niż cena sprzedaży.

    Inwestowanie w kontrakty terminowe futures ma u podstaw dwie zasady:

    • jeЕ›li inwestor oczekuje wzrostu wartoЕ›ci indeksu podstawowego, wtedy dokonuje zakupu kontraktu terminowego futures na ten indeks;
    • jeЕ›li inwestor oczekuje spadku wartoЕ›ci indeksu podstawowego, wtedy dokonuje sprzedaЕјy kontraktu terminowego futures na ten indeks.

    4.4.6. Jak dziaЕ‚a dЕєwignia przy inwestycji w kontrakt terminowy futures?

    DЕєwignia w inwestowaniu oznacza moЕјliwoЕ›Д‡ osiД…gniД™cia wysokiego dochodu lub wysokiej straty przy zainwestowaniu niewielkiej sumy pieniД™Ејnej. DziaЕ‚anie dЕєwigni przy inwestowaniu w kontrakt futures ilustruje nastД™pny przykЕ‚ad.

    PRZYKЕЃAD

    Dana jest akcja spГіЕ‚ki, ktГіrej cena wynosi 50 zЕ‚otych. Jest rГіwnieЕј kontrakt futures na tД™ akcjД™, ktГіrego cena wynosi obecnie 52 zЕ‚. RozwaЕјmy dwie moЕјliwe inwestycje:
    Inwestycja 1. Jest to zakup akcji spГіЕ‚ki, nastД™pnie jej sprzedaЕј po 1 miesiД…cu.
    Inwestycja 2. Jest to zakup kontraktu futures na tД™ akcjД™, a nastД™pnie sprzedaЕј tego kontraktu po 1 miesiД…cu. Przy czym pЕ‚acona jest jedynie suma pieniД™Ејna na depozyt. ZaЕ‚ГіЕјmy, Ејe wynosi ona 5% wartoЕ›ci kontraktu, a zatem w tym przypadku zainwestowana suma wynosi:
    0,05 x 52 zЕ‚ = 2,6 zЕ‚.

    Efekt koЕ„cowy obu inwestycji zaleЕјy od ksztaЕ‚towania siД™ ceny akcji po 1 miesiД…cu. Od ceny tej zaleЕјy oczywiЕ›cie teЕј cena futures po 1 miesiД…cu. Generalnie wzrost (spadek) ceny akcji oznacza wzrost (spadek) ceny kontraktu futures.

    RozwaЕјmy dwa scenariusze.

    Scenariusz 1. Po 1 miesiД…cu cena akcji wynosi 55 zЕ‚otych, cena kontraktu teЕј roЕ›nie i wynosi teЕј 55 zЕ‚. Oznacza to, Ејe:

    • stopa dochodu z inwestycji w akcje wynosi 10%;
    • wartoЕ›Д‡ rachunku inwestycji w kontrakt futures wynosi 5,6 zЕ‚, czyli stopa dochodu wynosi 153,5%.

    Scenariusz 2. Po 1 miesiД…cu cena akcji wynosi 45 zЕ‚otych, cena kontraktu teЕј spada i wynosi 50 zЕ‚. Oznacza to, Ејe:

    • stopa dochodu z inwestycji w akcje wynosi -10%;
    • wartoЕ›Д‡ rachunku inwestycji w kontrakt futures wynosi 0,6 zЕ‚, co oznacza stratД™, czyli stopa dochodu wynosi -76,9%.

    W powyższym przykładzie widać, że niewielki nakład początkowy prowadzi do bardzo dużych zmian stopy dochodu (dodatnich, co daje pozytywny efekt, lub ujemnych, co daje negatywny efekt).

    OprГіcz obu wymienionych rodzajГіw instrumentГіw, tzn. opcji i kontraktu futures, wystД™pujД… bardziej zaawansowane instrumenty, przeznaczone raczej dla doЕ›wiadczonych inwestorГіw. SД… to instrumenty strukturyzowane, bД™dД…ce poЕ‚Д…czeniem instrumentu dЕ‚uЕјnego i bardziej skomplikowanej opcji.

    Alternatywa dla aktywnych inwestorów. ING Turbo. Szybka reakcja na zmiany wartości akcji, indeksów, obligacji, surowców oraz walut

      Ignacy Leśniak 4 lat temu Przeglądów:

    1 Alternatywa dla aktywnych inwestorów ING Turbo Szybka reakcja na zmiany wartości akcji, indeksów, obligacji, surowców oraz walut

    3 ING Turbo Szybka reakcja na zmiany wartości akcji, indeksów, obligacji, surowców oraz walut Pod koniec 2008 roku Grupa ING wprowadziła na globalny rynek finansowy certyfikaty ING Turbo, instrumenty finansowe dzięki którym możesz reagować na rozwój rynków światowych. Certyfikaty ING Turbo są instrumentami notowanymi na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych i charakteryzują się przejrzystym kształtowaniem cen. Twoje korzyści Czym są Certyfikaty ING Turbo? Łatwy handel Inwestorzy mogą z łatwością kupować i sprzedawać certyfikaty ING Turbo za pośrednictwem zwykłych rachunków inwestycyjnych, tak jak pozostałe instrumenty finansowe notowane na GPW. Niskie spready Certyfikaty ING Turbo charakteryzują niewielkie różnice pomiędzy ceną kupna a sprzedaży (spready), które dodatkowo obniżają koszt inwestycji. Dostęp do rynków finansowych na całym świecie Istnieje szeroka oferta certyfikatów ING Turbo na akcje, indeksy, surowce, waluty i obligacje. W każdej chwili na światowych rynkach finansowych następują zmiany, na które możesz reagować korzystając z certyfikatów oferowanych przez ING. Potencjalnie wysoki zwrot z inwestycji Dzięki zastosowaniu dźwigni finansowej możesz przy relatywnie niewielkim wkładzie finansowym, osiągać wysoki zwrot z zainwestowanego kapitału. Większe bezpieczeństwo inwestycji Środki inwestorów są zabezpieczone przez wbudowany mechanizm ograniczający straty, który automatycznie zamyka pozycje inwestora w przypadku niekorzystnej sytuacji rynkowej. Certyfikaty ING Turbo to notowane na GPW strukturyzowane produkty inwestycyjne, dzięki którym możesz korzystać ze wzrostów lub spadków cen akcji, indeksów, surowców, obligacji oraz kursów walut. Jeżeli spodziewasz się wzrostów cen na rynku, możesz zakupić certyfikat ING Turbo Long, jeżeli natomiast spodziewasz się spadku cen rynkowych, ING Turbo Short. ING Turbo 3

    4 Charakterystyka ING Turbo Każdy certyfikat ING Turbo posiada kilka charakterystycznych cech, dzięki którym inwestorzy mogą wybierać produkty najlepiej odpowiadające ich potrzebom. Poniżej znajduje się zestawienie charakterystycznych cech dla certyfikatów ING Turbo. Instrument bazowy Dzięki certyfikatom ING Turbo inwestorzy mają dostęp do szerokiego wachlarza możliwości inwestycyjnych, ponieważ produkty te są tworzone dla wielu instrumentów bazowych. Przez instrument bazowy rozumie się na przykład: akcję, indeks, surowiec, obligację lub walutę. Dźwignia Za pomocą ING Turbo można w większym stopniu korzystać z określonych ruchów cenowych. Dzieje się tak, dzięki efektowi dźwigni finansowej. Dźwignia wbudowana w certyfikaty ING Turbo pokazuje, o ile szybciej zmienia się wartość certyfikatu Turbo wobec zmiany ceny instrumentu bazowego (akcji, indeksu, surowca, obligacji, waluty). Przykładowo, certyfikat ING Turbo na indeks WIG 20 z dźwignią o wartości 5 zmieniać się będzie o 5 procent w momencie, kiedy poziom indeksu WIG 20 zmieni się o 1 procent. Poziom finansowania W przypadku certyfikatu ING Turbo inwestujesz jedynie część wartości instrumentu bazowego, na przykład akcji. Resztę zainwestuje za Ciebie ING. Jest to tzw. poziom finansowania. W ten sposób ING w pewnym sensie udziela Ci pożyczki, kupując razem z Tobą instrument bazowy, a w przypadku ING Turbo Short, ING razem z Tobą sprzedaje instrument bazowy. Poziom finansowania modyfikowany jest każdego dnia na podstawie kosztów i przychodów z finansowania. Należy pamiętać, że koszty finansowania nie są pobierane z rachunku inwestycyjnego, tylko są uwzględniane w poziomie finansowania każdego certyfikatu ING Turbo (podwyższają go lub obniżają). Inwestor ponosi koszty finansowania kupując ING Turbo. Dla ING Turbo Long jest to suma kosztów zakupu instrumentu bazowego przez ING i marży, która wynosi 3,5%. Przykładowo: Koszt kapitału: 3 % Marża (wielkość stała): 3,5 % Koszt finansowania: 3 % + 3,5 % = 6,5 % rocznie 6,5 % / 360 = 0,018% dziennie W przypadku ING Turbo Short koszty oblicza się zestawiając stałą marżę 3,5 % oraz przychody z odsetek od kapitału, pozyskanego ze sprzedaży instrumentu bazowego przez emitenta. Przykładowo: Marża (wielkość stała): 3,5 % Przychód odsetkowy: 3% Koszt finansowania: 3,5% – 3% = 0,5 % rocznie 0,5 % / 360 = 0,0014 % Aktualny poziom kosztów finansowania dla każdego certyfikatu ING Turbo można znaleźć na stronie: ING Turbo 4

    5 Poziom finansowania może być modyfikowany także w następujących wypadkach: Wypłata dywidendy Certyfikaty ING Turbo nie przynoszą inwestorom żadnych dywidend, nawet wówczas, gdy są one wypłacane od instrumentu bazowego. Zamiast tego, poziom finansowania jest dostosowywany do nowego poziomu kursu instrumentu bazowego. Dzięki temu cena certyfikatu nie ulega zmianie. Operacje na akcjach Jeżeli instrumentem bazowym certyfikatu ING Turbo są akcje spółki, dla których emitent przeprowadza operacje takie jak podział akcji lub emisja nowych akcji, to poziom finansowania także zostanie dostosowany. Bariera Certyfikaty ING Turbo mają wbudowany mechanizm stop loss, nazwany Barierą. Jeżeli cena instrumentu bazowego osiągnie lub przekroczy poziom bariery, następuje zdarzenie Knock-out, czyli wygaśnięcie certyfikatu ING Turbo. Wtedy nie będzie już możliwości ponownego handlu nim. W takim wypadku wysokość straty inwestora jest ograniczona do wysokości zainwestowanych środków. Handel niektórymi instrumentami bazowymi odbywa się także poza godzinami handlu certyfikatami ING Turbo. W tym czasie ING Turbo również mogą osiągnąć poziom bariery. Poziom bariery certyfikatu ING Turbo Long będzie zawsze niższy niż cena instrumentu bazowego, a poziom bariery certyfikatu ING Turbo Short będzie zawsze wyższy niż cena instrumentu bazowego. Certyfikat Turbo nie ma określonej daty ważności, zatem tak długo jak cena instrumentu bazowego nie osiągnie poziomu bariery, certyfikat ING Turbo jest notowany na giełdzie. Po wygaśnięciu certyfikatu ING Turbo, ING niezwłocznie zlikwiduje pozycję w instrumencie bazowym. Następuje to w czasie maksymalnie dwóch dni roboczych. Środki z likwidacji są wypłacone posiadaczowi certyfikatu ING Turbo. Jest to tzw. wartość rezydualna. Kwota ta zostanie dopisana do rachunku inwestora w ciągu pięciu dni roboczych od ogłoszenia wartości rezydualnej certyfikatu. ING gwarantuje, że wartość rezydualna nigdy nie będzie ujemna, dzięki czemu potencjalna strata inwestora jest ograniczona do wysokości pierwotnego wkładu. Wartość rezydualną wygasłego certyfikatu ING Turbo można znaleźć na Modyfikacja poziomu bariery Poziom bariery jest modyfikowany raz w miesiącu na podstawie aktualnego poziomu finansowania. Odbywa się to w pierwszym dniu roboczym miesiąca. Przykład wyliczenia wypłaty dywidendy Przed dywidendą Wartość akcji PKO BP Poziom finansowania Wartość certyfikatu Po dywidendzie Wartość akcji PKO BP Poziom finansowania Wartość certyfikatu 35 PLN 30 PLN 5 PLN 34 PLN 29 PLN 5 PLN Załóżmy: PKO BP wypłaca 1 PLN dywidendy na akcję. Poziom finansowania zostanie wtedy obniżony o 1PLN, jednak wartość certyfikatu ING Turbo Long na PKO BP nie ulega przez to zmianie Wypłata dywidendy od akcji Jeżeli instrumentem bazowym ING Turbo jest akcja i za tą akcję wypłacana jest dywidenda, to poziom finansowania oraz poziom bariery zostaną odpowiednio dostosowane. Dzięki temu, cena ING Turbo nie ulegnie zmianie. ING Turbo 5

    6 Wykup emitenta Jeżeli certyfikat ING Turbo nie osiągnie poziomu bariery, może istnieć w nieskończoność. Z tego powodu ING ma prawo wykupu certyfikatu przed osiągnięciem poziomu bariery. W takich przypadkach, ING poinformuje o tym fakcie inwestorów. Mnożnik Cena niektórych instrumentów bazowych, takich jak indeks, jest bardzo wysoka lub jak w przypadku kursów walut bardzo niska. Certyfikaty ING Turbo posiadają wbudowany tzw. Mnożnik, dzięki któremu ich cena będzie zawsze znacznie niższa, niż cena instrumentu bazowego. Mnożnik wskazuje jakiej części instrumentu bazowego odpowiada jeden certyfikat. Przykładowo, dla certyfikatu ING Turbo opartego o indeks WIG 20 mnożnik wynosi 0,01. Nie oznacza to jednak konieczności zakupu 100 certyfikatów odpowiadających jednostce instrumentu bazowego. ING Turbo można kupować i sprzedawać w dowolnej ilości. Rolowanie dokonywane jest na pięć do dziesięciu dni sesyjnych przed wygaśnięciem kontraktu terminowego, stanowiącego instrument bazowy dla Certyfikatu. ING określa kiedy nastąpi rolowanie danego kontraktu futures. W następstwie rolowania, poziom finansowania oraz poziom bariery danego Certyfikatu ING Turbo są modyfikowane w następnym dniu notowań. Kurs walutowy Certyfikat ING Turbo notowany jest zawsze w polskich złotych. Jeżeli kupujesz lub sprzedajesz Certyfikat ING Turbo, rozliczenie również zawsze będzie się odbywać w polskiej walucie. Dla niektórych certyfikatów, instrument bazowy może być jednak notowany w innej walucie, niż PLN (np. złoto lub ropa). W takiej sytuacji kurs walutowy wpływa na wartość certyfikatu ING. Wzrost kursu złotego wobec waluty instrumentu bazowego będzie miał negatywny wpływ na wartość certyfikatu, podczas gdy niższy kurs oznaczać będzie dla inwestora wyższy zwrot z inwestycji. ING Turbo na kontrakty futures Dla niektórych certyfikatów emitowanych przez ING, instrument bazowy stanowią kontrakty terminowe. Przykładem jest certyfikat ING Turbo oparty o kurs kontraktu terminowego na ropę Brent. Kontrakt terminowy (futures) jest instrumentem finansowym z określoną datą wygaśnięcia, w której powinna nastąpić fizyczna dostawa instrumentu bazowego. Ponieważ certyfikaty ING Turbo są ważne bezterminowo, w celu uniknięcia fizycznej dostawy instrumentu bazowego, ING dokonuje rolowania pozycji przed datą wygaśnięcia kontraktu futures. Operacja rolowania polega na sprzedaży kontraktu futures będącego instrumentem bazowym dla certyfikatu i zakupie kontraktu kolejnej serii z najbliższą datą wygaśnięcia. W wyniku rolowania, sprzedany kontrakt futures posiada przeważnie inną cenę niż zakupiony kontrakt. Cena nowego kontraktu futures stanowiącego instrument bazowy dla certyfikatu ING Turbo może być wyższa lub niższa od ceny poprzedniego kontraktu. ING uwzględnia powstałą różnicę w poziomie finansowania certyfikatu ING Turbo. W tej sytuacji modyfikowany jest także poziom bariery. Dzięki tym operacjom, rolowanie kontraktów terminowych nie wpływa na wartość certyfikatów ING Turbo. ING Turbo 6

    8 Przykłady działania ING Turbo Aby wyjaśnić działanie produktu emitowanego przez ING, poniżej zostały przedstawione cztery przykładowe scenariusze dla certyfikatu ING Turbo Long opartego o kurs akcji PKO BP. Podane przykłady służą jedynie wyjaśnieniu działania certyfikatów i nie stanowią gwarancji przyszłych zwrotów z zainwestowanego kapitału. W poniższych scenariuszach nie wzięto pod uwagę kosztów transakcji, kosztów finansowania oraz różnic pomiędzy cenami kupna i sprzedaży (spreadów). Przykładowa charakterystyka Certyfikatu: Poziom bariery Poziom finansowania Kurs akcji PKO BP przy zakupie Certyfikatu Wartość Certyfikatu (kurs akcji poziom finansowania) 37,00 PLN 35,00 PLN 40,00 PLN 5,00 PLN Dźwignia (kurs akcji / wartość certyfikatu) 8 Scenariusz 1: Cena akcji rośnie Akcja PKO BP wzrasta o 10%, z 40 PLN do 44 PLN. Akcja jest zatem warta 4 PLN więcej. Wartość certyfikatu ING Turbo w tym wypadku wzrasta także o 4 PLN i wynosi teraz 9 PLN. Zwrot z inwestycji w certyfikat ING Turbo wynosi w tej chwili 80%. Scenariusz 2: Cena akcji bez zmian Cena akcji PKO BP pozostaje bez zmian na poziomie 40 PLN. O ile poziom finansowania wynosi 35 PLN, to wartość certyfikatu ING Turbo także pozostaje na poziomie 5,00 PLN. Scenariusz 3: Spadek ceny akcji oraz brak osiągnięcia poziomu bariery Cena akcji PKO BP spada o 5%, z 40,00 PLN do 38 PLN. Akcja jest zatem warta 2 PLN mniej. Wartość certyfikatu w tym wypadku także maleje o 2 PLN i wynosi teraz 3 PLN. Strata z inwestycji w certyfikat w przedstawionym scenariuszu wyniosłaby 40%. Ponieważ poziom bariery (37 PLN) nie został jeszcze osiągnięty, certyfikat ING Turbo może przy wzrastającej cenie akcji ponownie zyskać na wartości. Jeżeli jednak cena akcji PKO BP nadal będzie spadać, poziom bariery może zostać osiągnięty, a certyfikat ING Turbo wygaśnie. Scenariusz 4: Spadek ceny akcji oraz osiągnięcie poziomu bariery Cena akcji PKO BP spada o 10%, z 40,00 PLN do 36 PLN. Akcja jest więc warta 4 PLN mniej. Podczas spadku ceny akcji, certyfikat osiąga poziom bariery, który wynosi 37,00 PLN, w wyniku czego handel certyfikatem na giełdzie zostaje zawieszony i następuje jego wygaśnięcie (Knock-out). Środki pozyskane z likwidacji zostaną wypłacone posiadaczowi certyfikatu. Wartość rezydualna certyfikatu ING Turbo jest różnicą pomiędzy poziomem, na jakim certyfikat wygaśnie, a poziomem finansowania. W opisanym scenariuszu zrealizowany zwrot z inwestycji wyniesie -60%. W przedstawionych przykładach nie uwzględniono wpływu kosztów finansowania na wartość certyfikatu. Wysokość aktualnych kosztów finansowania dla poszczególnych instrumentów bazowych można znaleźć na Wpływ kosztów finansowania na wartość certyfikatu ING Turbo można w przybliżeniu określić korzystając z kalkulatora dostępnego na Koszty Inwestując w certyfikaty ING Turbo, ponosisz koszty transakcji oraz koszty finansowania. Wysokość kosztów transakcyjnych w postaci prowizji zależy od Twojego biura maklerskiego lub banku, w którym posiadasz rachunek inwestycyjny. Informacji na temat ich wysokości udzielą przedstawiciele tych instytucji. Zarówno w przypadku ING Turbo Long oraz Short, koszty są uwzględniane poprzez codzienne dostosowywanie poziomu finansowania. Oznacza to, że nie ma konieczności utrzymywania żadnego depozytu zabezpieczającego ani wnoszenia żadnych dodatkowych opłat w związku z utrzymywaniem otwartych pozycji w ING Turbo. ING Turbo 8

    9 Ryzyko Inwestowanie w instrumenty finansowe nie jest pozbawione ryzyka. Dotyczy to także certyfikatów ING Turbo. Inwestycja w certyfikaty ING wiąże się z większym ryzykiem niż bezpośrednia inwestycja w instrumenty bazowe, z powodu zastosowania efektu dźwigni finansowej. Każdy inwestor powinien liczyć się z możliwością utraty części lub całości zainwestowanego kapitału. Zastosowanie dźwigni powoduje, że kurs certyfikatu ING Turbo będzie ulegał większym wahaniom niż kurs instrumentu bazowego. Im wyższa dźwignia certyfikatu, tym mniejsza odległość kursu instrumentu bazowego od bariery i tym wyższe jest ryzyko inwestora. Niewielki ruch kursu instrumentu bazowego może spowodować osiągnięcie przez certyfikat poziomu bariery. W takim wypadku certyfikat ING Turbo wygaśnie, a inwestorzy otrzymają ewentualną wartość rezydualną. Jeżeli inwestujesz w certyfikat ING Turbo Long, w którym kurs instrumentu bazowego spada lub jeśli inwestujesz w certyfikat ING Turbo Short, w którym kurs instrumentu bazowego wzrasta, procentowa strata Twojego certyfikatu będzie większa niż w wypadku bezpośredniej inwestycji w instrument bazowy. Certyfikaty, dla których handel instrumentami bazowymi odbywa się także poza godzinami handlu samych certyfikatów ING Turbo na GPW, mogą osiągnąć poziom bariery także poza tymi godzinami. W takich sytuacjach nie można reagować na ruchy kursowe instrumentu bazowego. Na kurs certyfikatów ING Turbo, których instrument bazowy nie jest notowany w złotych może mieć wpływ zmiana kursu walutowego. ING podejmuje niezbędne starania, aby w godzinach handlu publikować ceny kupna i sprzedaży emitowanych certyfikatów ING Turbo. W szczególnych okolicznościach, ING może podjąć decyzję, aby czasowo wstrzymać publikowanie cen kupna i sprzedaży określonych certyfikatów ING Turbo. W przypadku awarii systemu informatycznego ING lub Giełdy, na której prowadzony jest obrót instrumentem bazowym lub certyfikatem ING Turbo, handel niektórymi certyfikatami ING Turbozostanie wstrzymany, ING nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe w wyniku opisanych zdarzeń. W szczególnych okolicznościach, takich jak 1) znaczące zmiany w systemie podatkowym, 2) znaczące zmiany dotyczące instrumentu bazowego i/lub 3) niewypłacalność emitenta, ING ma możliwość przedterminowej likwidacji certyfikatów ING Turbo według aktualnej wartości rynkowej. Wartość ta może być niższa niż cena emisyjna. Szczegółowe warunki przedterminowej likwidacji można znaleźć w prospekcie emisyjnym. Certyfikaty ING Turbo emitowane są przez ING Bank N.V. Inwestycja w certyfikaty ING Turbo wiąże się z ryzykiem kredytowym emitenta, którym jest ING Bank N.V. Jeżeli ING Bank N.V. nie będzie mógł dłużej spełniać swoich zobowiązań płatniczych, istnieje możliwość, utraty całego zainwestowanego kapitału. ING Bank N.V. posiada rating kredytowy na poziomie A2 (Moody s) oraz A+ (Standard &Poor s oraz Fitch). Ratingi te mogą ulegać zmianom. Dodatkowe informacje Certyfikat ING Turbo jest produktem o podwyższonym ryzyku inwestycyjnym. Decyzję o inwestowaniu w certyfikaty ING Turbo należy podejmować wyłącznie na podstawie podstawowego prospektu emisyjnego (i ewentualnych suplementów) oraz warunków końcowych (Final Terms) certyfikatu ING Turbo. Dokumenty te można znaleźć na witrynie na której można także zapisać się na darmowy newsletter ING Turbo. Akademia ING Turbo ING oferuje narzędzia edukacyjne, które pomogą Ci przygotować się do inwestowania z wykorzystaniem Certyfikatów ING Turbo. W co możesz inwestować za pomocą Certyfikatów ING Turbo? Pełne zestawienie wszystkich instrumentów bazowych, w które można inwestować za pomocą Certyfikatów ING Turbo, można znaleźć na witrynie W przypadku szczegółowych pytań dotyczących ING Turbo możesz skontaktować się z nami telefonicznie lub drogą mailową. Specjaliści Domu Maklerskiego ING Securities są do Twojej dyspozycji w dni robocze w godzinach od 8:00 do 18:00 pod numerami telefonu lub (32) oraz pod adresem Nasz Zespół odpowie na Twoje pytania najszybciej jak to możliwe. ING Turbo 9

    10 Informacje prawne Niniejsza broszura nie jest prospektem emisyjnym. Wartość inwestycji w certyfikaty Turbo może podlegać zmianom. Wyniki inwestycyjne osiągnięte w przeszłości nie stanowią gwarancji osiągnięcia podobnych wyników w przyszłości. Przedstawione w niniejszej broszurze informacje i przykłady zwrotu z inwestycji stanowią jedynie wyjaśnienie produktu i w żadnym zakresie nie są wskazaniem przebiegu kursu instrumentu i/lub zwrotu z inwestycji w przyszłości. Żadne informacje z niniejszej broszury nie mogą być traktowane, jako opinia prawna, opinia podatkowa lub oferta zawarcia jakiejkolwiek transakcji. Informacje zawarte w niniejszej broszurze nie są wyraźną ani niedopowiedzianą rekomendacją lub poradą inwestycyjną i mogą zostać zmienione w każdej chwili bez zapowiedzi. Oferta Certyfikatów ING Turbo jest udostępniana i realizowana wyłącznie na podstawie prospektu emisyjnego. Decyzja o zakupie certyfikatów powinna zostać podjęta wyłącznie na podstawie prospektu emisyjnego, który wydawany jest nieodpłatnie na wniosek. Wniosek taki należy przesłać do ING Securities S.A., ul. Sokolska 34, Katowice (tel lub ). Inwestycja w certyfikaty turbo wiąże się wysokim ryzykiem finansowym. Potencjalni inwestorzy, w przypadku inwestowania w certyfikaty ING Turbo, powinni liczyć się z możliwością utraty nawet całości zainwestowanych środków. Potencjalni inwestorzy muszą być świadomi tego ryzyka przed podjęciem decyzji o inwestycji i w razie konieczności powinni zasięgnąć opinii niezależnego, profesjonalnego doradcy w celu stwierdzenia czy inwestycja odpowiada ich polityce inwestycyjnej. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie nie są przeznaczone do publikacji ani rozpowszechniania, bezpośrednio ani pośrednio, na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki. Materiały nie stanowią oferty sprzedaży papierów wartościowych w Stanach Zjednoczonych Ameryki ani też papiery wartościowe nie mogą być oferowanie ani sprzedawane w Stanach Zjednoczonych w razie braku rejestracji lub zwolnienia z obowiązku rejestracji zgodnie z Amerykańską Ustawą o Papierach Wartościowych z 1933 r. (U.S. Securities Act of 1933) z późniejszymi zmianami oraz przepisami wykonawczymi do niej. Żadna część oferty nie będzie zarejestrowana w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ani też w Stanach Zjednoczonych Ameryki nie zostanie przeprowadzona oferta publiczna papierów wartościowych. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie nie stanowią oferty sprzedaży ani zachęty do złożenia oferty kupna papierów wartościowych, ani też papiery wartościowe, o których mowa w niniejszym materiale, nie będą sprzedawane w żadnej jurysdykcji, w której taka oferta, zachęta lub sprzedaż byłaby niezgodna z prawem. Mimo iż ING Bank N.V. dołożył wszelkich starań przy sporządzaniu niniejszego dokumentu, ING Bank N.V. nie że ponosi odpowiedzialności za braki, błędy, niepoprawność lub niekompletność informacji w nim zawartych. ING Bank N.V. nie ponosi odpowiedzialności za błędy drukarskie i graficzne. Wszelkie prawa związane z informacjami przekazywanymi w broszurze są wyraźnie zastrzeżone przez ING Bank N.V. ING Bank N.V. w zakresie usług inwestycyjnych dysponuje pozwoleniem udzielonym przez Nederlandsche Bank w Amsterdamie (więcej informacji na ING Bank N.V. jest zarejestrowany w Autoriteit Financiële Markten w Amsterdamie (więcej informacji na ING Turbo 10

    12 Kontakt: Aby otrzymać więcej informacji dotyczących ING Turbo skontaktuj się z naszym zespołem w dni robocze od 8:00 do 18:00

    Najlepsi brokerzy opcji binarnych 2020:
    • Binarium
      Binarium

      1 miejsce w rankingu! Najlepszy wybor dla poczatkujacego!
      Bezplatne konto szkoleniowe i demo!
      Bonus za rejestracje!

    • FinMax
      FinMax

      Uczciwy i niezawodny broker! Dobre recenzje!

    Like this post? Please share to your friends:
    Inwestycja internetowa

    ;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: